برنامه غروب سامرا 01 07 1402 (قسمت 02)

عنوان برنامه: شهادت امام حسن عسکری (علیه السلام)

استاد: آیت الله مدنی بجستانی

مجری: سید محمد صفایی

کلیدواژه: الزکی؛ بغوی؛ محمد بن أبی عمیر؛ عسکر؛ حضرت سلیل؛ سوسن؛ حدیث؛ حکیمه خاتون؛ بهلول!

مجری:

ای ز چشم همگان ریخته اشک بصرت

حسنی و چو حسن خون شده عمری جگرت

همچو اجداد غریبت همه عمر غریب

به جوانی شده مسموم چو جد و پدرت

در پی ماه صفر معتمد از زهر جفا

کرد با عم گرامیت حسن همسفرت

بس که در جامعه مظلوم و غریب و تنهاست

نیست ممکن که عزا بر تو بگیرد پسرت

چشم بگشا به سوی خانه در بسته خویش

که عزادار شده همسر نیکو سیرت

سال‌ها تحت نظر بودی و بودی در حبس

کس ندانست و نداند که چه آمد به سرت

چشم حق بین تو شد بسته و می‌بینی باز

همه جا غربت مهدی است به پیش نظرت

سال‌ها شمع صفت سوختی و آب شدی

نه فقط زهر جفا زد به دل و جان شررت

سال‌ها بود که با یاد لب خشک حسین

خون دل بود روان روز و شب از چشم ترت

بسم الله الرحمن الرحیم اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم و أحشرنا معهم و العن اعدائهم السلام علیک یا أبا محمد أیها الحسن العسکری

عرض سلام و تحیت و تسلیت و تعزیت ما به محضر مولا و اماممان حضرت بقیة الله الاعظم (ارواحنا فداه) و همچنین خدمت شما شیعیان و مؤمنان و موالیان آل محمد (علیهم السلام) به مناسبت فرا رسیدن هشتم ربیع الاول سالگرد شهادت یازدهمین امام و سیزدهمین معصوم آقایمان امام حسن عسکری (سلام الله علیه).

ان شاءالله که در چنین شبی زیارت آن امام همام نصیب و روزی همه ما و شما دلدادگان شود و ان شاءالله که مشمول شفاعت آن امامان بگردیم.

ساعتی را در خدمت شما خواهیم بود با ویژه برنامه «غروب سامرا» از شهر مقدس قم و جوار کریمه اهل بیت حضرت فاطمه معصومه (سلام الله علیها) و از «شبکه جهانی حضرت ولی عصر» تا ان شاءالله اندکی ما هم عزادار شویم و همراه با مولایمان حضرت بقیة الله الاعظم سوگواری کنیم.

ان شاءالله در این جلسه استفاده می‌کنیم از محضر کارشناس ارجمند و استاد گرامی جناب آیت الله مدنی و دقایق و ساعتی را در خدمتشان خواهیم بود. جناب استاد سلام علیکم، عرض تسلیت و تعزیت دارم خدمت شما، بفرمایید:

آیت الله مدنی:

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم بسم الله الرحمن الرحیم

بنده هم عرض سلام و ارادت و تحیت دارم خدمت جنابعالی و همه شنوندگان و بینندگان عزیزی که محبت کردند ما را به جمع خودشان پذیرفتند. تسلیت و تعزیت عرض می‌کنم به یکایک قلب‌های اندوهگینی که امشب هم همراه با امام زمان (علیه الصلاة و السلام) عزادار حضرت امام عسکری (علیه الصلاة و السلام) هستند.

مجری:

أحسنتم، خیلی ممنون و متشکرم جناب استاد مدنی عزیز. ان شاءالله که این دقایقی که عرض ادب می‌کنیم به محضر مولایمان حضرت امام حسن عسکری (علیه السلام) مورد قبول و عنایت حضرت ولی عصر قرار بگیرد.

من سریع موضوع بحث را آغاز کنم. ابتدا بپردازیم به امام حسن عسکری (سلام الله علیه) در روایاتی که از لسان مبارک ایشان یا دیگر ائمه معصومین (سلام الله علیه) وارد شده است. ان شاءالله بحث دیگری را هم در بخش دوم برنامه خواهیم داشت. بفرمایید:

آیت الله مدنی:

برای معرفی حضرت امام عسکری (علیه الصلاة و السلام) شایسته‌ترین منبع بیانات خود حضرات معصومین هست. معروف است که می گویند معرِف باید اجلاء از معرَف باشد.

کسی که می‌خواهد معرفی کند، باید برتر باشد از کسی که می‌خواهد معرفی شود تا بتواند فضائل، توانایی‌ها و ظرفیت‌های او را بیان کند.

هر کسی در درباره معصومین صحبت کند به لحاظ اینکه ظرفیت پایین‌تری دارد، طبیعتاً بیانش ناقص خواهد بود.

حال وقتی که سخن را به محضر خدای متعال ببریم و از او معرفی بخواهیم یا از اولیای معصومش که بر اساس وحی و دریافت‌های وحیانی سخن می‌گویند ببریم طبیعتاً تفاوت می‌کند و مسئله عوض می‌شود و آن نگاه کامل و زیبا را ما می‌توانیم دریافت کنیم، اگرچه ممکن است ما به ژرفای آن سخنان نرسیم.

من با این نگاه یک مروری به روایات داشتم و احساس می‌کنم واقعاً یک گوهرهای بسیار ارزشمندی که دل را آرامش می‌بخشد و جان را نوازش می‌دهد راجع به حضرت امام عسکری (علیه السلام) در بیانات رسول اکرم و در احادیث قدسی ذکر شده است که من نمونه‌هایی از آن را ان شاءالله تقدیم محضر همه عزیزان بیننده و شنونده می‌کنم.

روایتی است که در کتب شیعه نقل شده است و بعضی از محدثین اهل سنت مانند «خوارزمی» هم در کتاب «مقتل» خود نقل کرده‌اند. در این روایت رسول اکرم خطاب به امیرالمؤمنین (سلام الله علیه) مطلبی بیان می‌فرمایند.

حتماً برای شنوندگان ما هم جذاب و جالب است که در منابع برادران اهل سنت هم آمده است و آن‌ها هم نقل کردند و آنها هم طبیعتاً می‌پذیرند. در این منابع نام دوازده امام ما یکی پس از دیگری ذکر شده است. حضرت خاتم الأنبیاء می‌فرماید:

«أَنَا وَارِدُکمْ عَلَی الْحَوْضِ»

من شما را به حوض کوثر وارد می‌کنم.

«وَ أَنْتَ یا عَلِی السَّاقِی»

یا علی! تو ساقی حوض کوثر هستی که افراد را سیراب می‌کنی.

حال حقیقت حوض و حقیقت سیراب شدن چیست؟! اینجا حتماً عزیزان بیننده و شنونده ما برگردند به اینکه ما حقایق آن عالم خیلی برایمان روشن نیست. قطعاً آبی مثل آنچه که ما می‌نوشیم نیست و حقیقت فوق اینهاست.

مجری:

این برای تقریب به ذهن است.

آیت الله مدنی:

دقیقاً همینطور است.

«وَ أَنْتَ یا عَلِی السَّاقِی»

وقتی که ساقی علی بن ابی طالب باشد، آن شرابا طهورایی که او می‌دهد جان و خرد و عقل و همه چیز را افزایش می‌دهد و رشد و کمال معنوی می‌آفریند. ما فعلاً اینجا را بحث نداریم. بعد می‌فرماید:

«وَ الْحَسَنُ الذَّائِدُ وَ الْحُسَینُ الْآمِرُ»

به جهت اینکه فرصت کم هست، بنده می‌خواهم برسم به آنجایی که رسول اکرم خاتم الانبیاء آن کسی که:

(وَ ما ینْطِقُ عَنِ الْهَوی إِنْ هُوَ إِلاَّ وَحْی یوحی)

و هرگز از روی هوای نفس سخن نمی‌گوید. آنچه آورده چیزی جز وحی نیست که به او وحی شده است.

سوره نجم (53): آیات 3 و 4

می‌خواهد راجع به امام حسن عسکری بیان کند، جمله‌ای می‌گوید که بسیار عمیق است و ژرفای این کلام قابل درک نیست. حضرت می‌فرماید:

«وَ الْحَسَنُ الذَّائِدُ وَ الْحُسَینُ الْآمِرُ وَ عَلِی بْنُ الْحُسَینِ الْفَارِط»

همینطور می‌شمارد تا به امام حسن عسکری می‌رسند و می‌فرمایند:

«وَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِی سِرَاجُ أَهْلِ الْجَنَّةِ یسْتَضِیئُونَ بِهِ»

بحار الأنوار، نویسنده: مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، محقق / مصحح: جمعی از محققان، ج 26، ص 316، ح 80

حال امام حسن عسکری در این عالم هستی چه کار است؟! تصور بفرمایید که خداوند متعال از ابتدای خلقت تا نهایت خلقت انسان‌ها را غربال می‌کند. انسان‌های صالح و شایسته برگزیده می‌شوند و در نهایت اهل بهشت هستند از حضرت آدم و ما بعد. در آن سرا، سرای حقیقت هست.

(لَقَدْ کنْتَ فِی غَفْلَةٍ مِنْ هذا فَکشَفْنا عَنْک غِطاءَک فَبَصَرُک الْیوْمَ حَدِیدٌ)

(به او خطاب می‌شود) تو از این صحنه (و دادگاه بزرگ) غافل بودی، و ما پرده را از چشم تو کنار زدیم، و امروز چشمت کاملاً تیز بین است!

سوره ق (50): آیه 22

آنجا مثل عالم ماده ظلمات و غیب و جهل و ضعف و نقص نیست. اهل بهشت صالحین عالم هستند. سرا، سرای حقیقت است. در این سرای حقیقت با آن مخاطب اهل جنت سراجشان، چراغشان، نوری که از آن استفاده می‌کنند و بهره می‌برند حضرت امام حسن عسکری (علیه الصلاة و السلام) هستند.

بهشتی که خودش نور است و فرمودید اصلاً ظلمت در آن راه ندارد، باز هم امام حسن عسکری آنجا صراط است.

آیت الله مدنی:

توجه دارید که عالم کمال است، عالم رشد است. درست است انسان‌ها آنجا تکلیف ندارند، اما رشد و کمال دارند. آن رشد و کمال و آن بصیرتی که برای رشد می‌خواهد، آن نوری که برای کمال و تقرب می‌خواهد از جمال حضرت امام حسن عسکری حاصل می‌شود.

این بیان یک روحانی نیست، بیان یک عالم نیست، بیان یک فیلسوف نیست بلکه بیان حضرت خاتم الأنبیاء (صلی الله علیه و آله و سلم) است.

در عبارت دیگری تعبیری نسبت به امام حسن عسکری نقل شده است که یکی از القاب آن حضرت هست. این روایت را که از امام صادق (علیه الصلاة و السلام) نقل شده است «مرحوم مجلسی» در کتاب «بحارالانوار» جلد 27 صفحه ۱۱۹ نقل می‌کند.

امام صادق از پدر بزرگوارش امام باقر و امام باقر از امام سجاد و امام سجاد از امام حسین و امام حسین از امیرالمؤمنین و امیرالمؤمنین از رسول اکرم نقل می‌کند. این روایت این سند ذهبی و طلایی را داراست.

این سندی است که بعضی از علمای اهل سنت نسبت به این سند گفته‌اند: اگر این سند را بر هر مریضی بخوانند شفا پیدا می‌کند. این روایت به رسول الله می‌رسد و حضرت می‌فرماید:

«حَدَّثَنِی جَبْرَئِیلُ عَنْ رَبِّ الْعِزَّةِ جَلَّ جَلَالُه»

وصل شدیم به کانون علم. کانون علم مطلق، کانون هدایت مطلق، قانون قدرت مطلق، قانون حیات مطلق. حالا ذات اقدس الهی می‌خواهد بنده خوب خودش را معرفی کند.

من ابتدای روایت را نمی‌خوانم که خیلی وقت گرفته نشود. حضرت ابتدا می‌فرماید: هر کسی «لا اله إلا الله» بگوید و شهادت به رسالت بدهد و شهادت به ائمه اطهار بدهد؛

«أَدْخَلْتُهُ الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِی وَ نَجَّیتُهُ مِنَ النَّارِ بِعَفْوِی»

من به واسطه رحمت خودم او را وارد بهشت می‌کنم و از او می‌گذرم و او را عفو می‌کنم.

«وَ أَبَحْتُ لَهُ جِوَارِی»

و مجاورت خودم را به او هدیه می‌کنم.

قطعاً جوار، جوار مکانی و مادی نیست. سپس شروع می‌کند به معرفی ائمه‌ای که اشاره کرد.

«فَقَامَ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِی فَقَالَ یا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَنِ الْأَئِمَّةُ مِنْ وُلْدِ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ»

جابر بن عبدالله انصاری بلند شد و گفت: یا رسول الله! ائمه‌ای که از فرزندان علی بن أبی طالب هستند چه کسانی هستند؟!

«قَالَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَینُ سَیدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ ثُمَّ سَیدُ الْعَابِدِینَ فِی زَمَانِه عَلِی بْنُ الْحُسَینِ ثُمَّ الْبَاقِرُ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِی»

حضرت در ادامه فرمودند:

«وَ سَتُدْرِکهُ یا جَابِرُ فَإِذَا أَدْرَکتَهُ فَأَقْرِئْهُ مِنِّی السَّلَامَ»

ای جابر! تو این آقا را زیارت خواهی کرد و به محضر امام باقر مشرف خواهی شد. سلام مرا به امام باقر برسان.

«ثُمَّ الصَّادِقُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ ثُمَّ الْکاظِمُ مُوسَی بْنُ جَعْفَرٍ ثُمَّ الرِّضَا عَلِی بْنُ مُوسَی ثُمَّ التَّقِی مُحَمَّدُ بْنُ عَلِی ثُمَّ النَّقِی عَلِی بْنُ مُحَمَّدٍ»

منظور اینجاست که ببینید حضرت خاتم الأنبیاء با چه لقبی از حضرت امام حسن عسکری نام می‌برند! ما حضرت را با نام امام عسکری می‌شناسیم که نشانه و بیانگر آن محدودیت‌هایی است که بر آن حضرت بود.

حال ملاحظه کنید وجود مقدس رسول اکرم آن بزرگوار را با لقب «الزَّکی» معرفی می‌کند.

مجری:

اگر "عسکری" معنای ظاهری داشته باشد، «الزَّکی» باطنی است!

آیت الله مدنی:

بله. من می‌خواهم مختصری در خصوص این لقب توضیح بدهم. توجه کنید برویم سراغ قرآن. خداوند متعال در سوره أعلی می‌فرماید:

(قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَکی)

مسلماً رستگار می‌شود کسی که خود را تزکیه کند.

سوره أعلی (87): آیه 14

یعنی فلاح و رستگاری در گرو تزکیه است.

(هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یتْلُوا عَلَیهِمْ آیاتِهِ وَ یزَکیهِمْ وَ یعَلِّمُهُمُ الْکتابَ وَ الْحِکمَة)

او کسی است که در میان جمعیت درس نخوانده رسولی از خودشان برانگیخت تا آیاتش را بر آنها بخواند، و آنها را پاکیزه کند، و کتاب و حکمت بیاموزد.

سوره جمعه (62): آیه 2

یعنی هدف رسالت هم تزکیه است. پس فلاح در تزکیه است، هدف تمام بعثت انبیاء هم تزکیه است. بعد خداوند متعال به تعبیر من یک ترمزی می‌گیرد که هر کسی مدعی تزکیه نشود.

(وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَیکمْ وَ رَحْمَتُهُ ما زَکی مِنْکمْ مِنْ أَحَدٍ أَبَداً وَ لکنَّ اللَّهَ یزَکی مَنْ یشاءُ وَ اللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیم)

و اگر فضل و رحمت الهی به سراغ شما نمی‌آمد احدی از شما هرگز پاک نمی‌شد ولی خداوند هر که را بخواهد تزکیه می‌کند و خدا شنوا و دانا است.

سوره نور (24): آیه 21

این مسیر، این عنوان، این مدال، این شرف از جانب غیر خدا قابل اعطا نیست. او باید بخواهد تا تو به این زمینه برسی. بعد گلایه می‌کند از کسانی و می‌فرماید:

(أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یزَکونَ أَنْفُسَهُمْ بَلِ اللَّهُ یزَکی مَنْ یشاءُ وَ لا یظْلَمُونَ فَتِیلا)

آیا ندیدی آنهایی را که خودستایی می‌کنند (این خودستائیها بی ارزش است) ولی خدا هر کس را بخواهد ستایش می‌کند و کمترین ستمی به آنها نخواهد شد.

سوره نساء (4): آیه 49

بعضی افراد فکر می‌کنند خودشان زکی و تزکیه شده هستد!! چنین نیست، بلکه خدا تزکیه می‌کند. البته خدا ظلم نمی‌کند بلکه بر اساس عمل خودت، نیت خودت، توانایی و ظرفیت خودت این مقام و این شرف را می‌بخشد.

(فَلا تُزَکوا أَنْفُسَکمْ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقی)

پس خودستایی نکنید چرا که او پرهیزگاران را بهتر می‌شناسد.

سوره نجم (53): آیه 32

هدف بعثت تزکیه است، فلاح و رستگاری در تزکیه است. هر کسی حق ندارد خودش را تزکیه کند، بلکه خدا تزکیه می‌کند و خدا زکی را معرفی می‌کند. حالا به روایت برگردیم. عرض کردیم در این روایت آن کسی که:

(وَ ما ینْطِقُ عَنِ الْهَوی إِنْ هُوَ إِلاَّ وَحْی یوحی)

هست، می‌فرماید:

«ثُمَّ الزَّکی الْحَسَنُ بْنُ عَلِی»

بحار الأنوار، نويسنده: مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، ج 27، ص 119، ح 99

آن زکی که در نهایت تزکیه است امام حسن عسکری است. زکی در اینجا به معنای پیراسته، پاک، مطهر از هرگونه پلیدی، مطهر از هرگونه نقص هست که او حضرت امام حسن عسکری (علیه السلام) است.

مجری:

کما اینکه ائمه قبل از ایشان هم بودند، ولی این لقب را پیامبر به امام حسن عسکری اختصاص دادند.

آیت الله مدنی:

راجع به القاب ائمه اطهار نکته‌ای که جناب عالی اشاره کردید این هست که ما حالا در ادامه هم خواهیم داشت که ائمه اطهار همگی راضی به رضای الهی بودند، اما حضرت علی بن موسی امام رضاست. همه کاظم الغیظ بودند، اما حضرت موسی بن جعفر کاظم الغیظ است.

همه باقر علوم رسالت بودند، اما حضرت باقر العلوم باقر است. این رمز و رازی دارد. خداوند متعال هر کسی را مظهر یکی از اسماء حسناء و صفات علیای خودش قرار داده است.

در اینجا حضرت امام حسن عسکری را به عنوان زکی معرفی می‌کند که غایت و نهایت و قله برجسته تزکیه است. اهل تزکیه این الگو را در نظر بگیرند و از نام زکی او مدد بگیرند برای تزکیه نفسشان.

مجری:

احسنتم، خیلی ممنون و متشکرم جناب استاد مدنی عزیز. واقعاً با اینکه شب شهادت هست، ولی واقعاً روح و جانمان مشعوف می‌شود وقتی این کلمات گوهربار را می‌شنویم.

آیت الله مدنی:

خیلی زیباست! انصاف این است که ما با پای لرزان تاریخ که به تعبیر بعضی از بزرگان دوستان از ترس و دشمنان از حسد پنهان کردند نمی‌توانیم شناخت کاملی پیدا کنیم.

در مقابل وقتی که به محضر روایات می‌رسیم روایات گوشه‌هایی و زمینه‌هایی را بیان می‌کند که اگر این تعبیر غلطی نباشد انسان احساس مستی می‌کند، احساس شعف می‌کند، احساس غرور و افتخار می‌کند که ما سر بر آستان چه کسانی گذاشتیم.

روایت دیگری است که «بغوی» از «عبدالله بن عمر» نقل می‌کند که پیغمبر اکرم به علی بن ابی طالب فرمود:

«یا عَلِی أَنَا نَذِیرُ أُمَّتِی وَ أَنْتَ هادی‌ها وَ الْحَسَنُ قَائِدُهَا»

بعد می‌شمارد یکی یکی ائمه اطهار را اسم می‌برد تا می‌رسد به امام حسن عسکری (علیه الصلاة و السلام) و در امام عسکری بیان عجیبی دارد که خیلی این بیان امید بخش است. حضرت می‌فرماید:

«وَ الْحَسَن بْنُ عَلِی مُنَادِیهَا وَ مُعْطِیهَا»

مائة منقبة من مناقب أمیر المؤمنین و الأئمة، نویسنده: ابن شاذان، محمد بن احمد، محقق / مصحح: مدرسه امام مهدی علیه السلام، ص 24، باب المنقبة السادسة

آن کسی که فریاد می‌زند و امت را فراخوان می‌کند و به آنها عطا می‌کند حضرت امام حسن عسکری (علیه الصلاة و السلام) است.

برای کمی فرصت من دیگر توضیح نمی‌دهم، ولی به همه شنوندگان عزیز و همه عزاداران محترم می گویم شما تمسک کنید به این کلام حضرت خاتم الأنبیاء که معطی الأمة امام حسن عسکری است. امروز دامن امام عسکری را بگیریم؛

(یا أَیهَا الْعَزِیزُ مَسَّنا وَ أَهْلَنَا الضُّرُّ وَ جِئْنا بِبِضاعَةٍ مُزْجاةٍ فَأَوْفِ لَنَا الْکیلَ وَ تَصَدَّقْ عَلَینا إِنَّ اللَّهَ یجْزِی الْمُتَصَدِّقِین)

ای عزیز! ما و خاندان ما را ناراحتی فرا گرفته و متاع کمی (برای خرید مواد غذایی) با خود آورده‌ایم، پیمانه ما را بطور کامل وفا کن و بر ما تصدق بنما که خداوند متصدقان را پاداش می‌دهد.

سوره یوسف (12): آیه 88

مجری:

احسنتم، طیب الله أنفاسکم. خیلی ممنون متشکرم. چه عطایی بیشتر از مولانا امام زمان (ارواحنا فداه) فرزند امام حسن عسکری و از دامن ایشان هستند و الان امام و حجت آخرین هستند و قرار است تمام اهداف انبیاء و اولیاء را ایشان به کمال برساند و محقق کنند.

خیلی ممنون و متشکرم جناب استاد مدنی عزیز، استفاده کردیم. یک توقف داشته باشیم، یک میان برنامه ببینید و ان شاءالله مجدداً برمی گردیم با بخش دوم برنامه در خدمتتان هستیم.

السلام علیک یا أبا محمد أیها الحسن العسکری

در شب شهادت آن امام همام در خدمت شما هستیم با ویژه برنامه «غروب سامرا» از «شبکه جهانی حضرت ولی عصر» و در خدمت جناب استاد آیت الله مدنی هستیم.

در بخش قبلی برنامه واقعاً مستفیض شدیم، یعنی از این روایاتی که جناب استاد بیان کردند پیرامون مقامات اهل بیت (علیهم السلام) و پیرامون امام حسن عسکری (سلام الله علیه) که ما متاسفانه کمتر شنیدیم و متاسفانه کمتر بیان شده است.

خیلی برنامه مفیدی بود. اگر عزیزان بخش قبلی برنامه را از دست دادند می‌توانند بازپخش برنامه را ان شاءالله پیگیری کنند. همچنین از طریق سایت «شبکه جهانی حضرت ولی عصر» آرشیو برنامه را هم می‌توانند به صورت کامل داشته باشند.

جناب استاد در بخش قبلی اشاره فرمودید به روایاتی که پیرامون امام حسن عسکری (سلام الله علیه) هست. روایاتی که از طریق نبی مکرم خاتم بیان شده است و از آن لسان بیان شده است و دیگر قطعاً هیچ شک و شبه و هیچ حرف و حدیثی پیرامون آن نیست.

حال اگر اجازه می‌فرمایید بپردازیم به زندگی امام حسن عسکری (سلام الله علیه) و قطعاً در این بیان شیوای جنابعالی این مقطع یعنی زندگی امام حسن عسکری را از یک زاویه دیگری خواهیم دید. بفرمایید در خدمت شما هستم.

آیت الله مدنی:

من مجدداً تسلیت و تعزیت عرض می‌کنم به همه قلب‌های داغدار امام حسن عسکری (علیه الصلاة و السلام) به ویژه به قلب مطهر شخصی که قلب عالم امکان هست و امشب عزادار پدر بزرگوارشان هستند یعنی حضرت بقیة الله (روحی و ارواحنا فداه).

زندگانی نورانی امام حسن عسکری (علیه الصلاة و السلام) در یک تقسیم سه بخش عمده دارد. حضرت ۴ سال در مدینه هستند، از تولد تا ۴ سالگی یعنی سال‌های ۲۳۲ تا ۲۳۶ هجری.

در سال ۲۳۶ هجری امام هادی را بالاجبار به سامرا می‌برند و همراه با امام هادی خانواده آن حضرت از جمله حضرت امام حسن عسکری که چهار ساله بودند به سامرا منتقل می‌شوند. امام عسکری دیگر از سامرا بیرون نمی‌آیند تا زمان شهادت.

بخش دوم زندگی امام حسن عسکری (علیه الصلاة و السلام) در سامرا در خدمت پدر بزرگوارشان حضرت امام هادی (علیه الصلاة و السلام) هست که ۱۸ سال طول می‌کشد.

بخش سوم دوران امامت خود آن حضرت هست که شش سال طول می‌کشد از سال 254 هجری قمری تا سال ۲۶۰ که شهادت خود امام حسن عسکری (علیه السلام) است.

ما این سه دوره را به صورت جداگانه نگاهی می‌اندازیم، اما اگر بخواهیم در یک نگاه کلی بگوییم، حضرت امام حسن عسکری (علیه الصلاة و السلام) بالاجبار به همراه پدر بزرگوارشان به سامرا می‌روند و در محله عسکر سکونت داشتند.

نه اینکه اسم این محله عسکر باشد، بلکه محله عسکر بوده یعنی نظامی بوده است. در حقیقت به تعبیر امروز ما پادگان بوده است.

حضرت را در پادگان ارتشی‌ها اسکان می‌دهند و دیگر حضرت امام حسن عسکری از این زندان بزرگ خارج نمی‌شوند تا بدن مطهرشان را تشییع می‌کنند.

دوره اول همان ۴ سالی است که در مدینه هستند. ما اطلاعات فراوانی راجع به این دوره تاریخی نداریم و طبیعی هم هست. گاهی بعضی افراد تعجب می‌کنند که چرا نیست.

دقت کنید با نهایت حساسیتی که خلفای عصر داشتند که فضائل این خانواده، مناقب این خانواده و ویژگی‌های این خانواده مخفی بماند به طوری که گاه دوستان آنها به واسطه بیان یک حدیث کشته می‌شدند.

«محمد بن ابی عمیر» را هزار ضربه شلاق زدند، بینا به زندان رفت و کور از زندان بیرون آمد. چه انتظاری هست این فضائل منتشر شود؟!! همین مقدار هم که منتشر شده است، معجزه‌ای است که خدا خواسته این چراغ خاموش نشود.

ما یکی راجع به مادر بزرگوار حضرت اطلاعاتی داریم که این اطلاعات خیلی زیبا و ارزشمند و در عین حال آموزنده است. دیگر هم یکی دو خاطره راجع به کودکی حضرت داریم بعد می‌گذریم و به اندازه فرصتمان وارد دوره بعدی می‌شویم.

نسبت به مادر حضرت که «سلیل» نام آن بزرگوار گفته شده است، وقتی که خدمت امام هادی می‌آیند حضرت یک جمله بیان واقعیت موجود می‌کند و یک خبر از آینده مفقود می‌دهد. آن آینده مفقود که محقق شده است، دلیل بر این واقعیت موجود هم است. آنچه که امام هادی از واقعیت موجود خبر داد، این بود که فرمود:

«سلیل مسلولة من الآفات و العاهات و الأرجاس و الأنجاس»

سلیل بیرون کشیده شده و پاک شده و پیراسته از همه آفت‌ها و پلیدی‌ها و ناپاکی‌هاست.

این شهادت امام معصوم نسبت به این خانم را نمی‌گوییم شهادت بر عصمت هست چون عصمت یک مرتبه خاصی است که ویژه چهارده نور پاک است، ولی این بر مرحله‌ای از عصمت دلالت می‌کند که پایین‌تر از آن مرحله است.

لذا ما تعبیر کلمه عصمت را نمی‌گذاریم، چون دوست داریم این کلمه با تمام معنا برای آن چهارده نور پاک محفوظ بماند.

آن رتبه از عصمت برای هیچکس نباید استفاده شود. گاهی هم اشتباه می‌شود برای بعضی از علما یا بعضی از مقامات معنوی به کار برده می‌شود که درست نیست. آن رتبه از عصمت خاص آن چهارده نور پاک است.

این نام را بگذاریم برای همانجا تا قدرها شناخته شود و حدود به هم نخورد، والا این دلالت می‌کند که این مادر مرتکب گناه نمی‌شود، مرتکب خطا نمی‌شود. بعد آن خبر از آینده را داد و فرمود:

«سیهب اللّه حجّته علی خلقه یملأ الأرض عدلا کما ملئت جورا»

خدا به تو عنایت خواهد کرد آن حجتی که زمین را پر از عدل و داد می‌کند بعد از آنکه از ظلم و جور پر شده است.

اثبات الوصیة، نویسنده: مسعودی، علی بن حسین، ص 244، باب الحسن العسکری علیه السّلام

خبر داد از فرزندآوری این خانم. این مطلب را حضرت امام هادی به حضرت سلیل فرمودند که جده حضرت ولی عصر هستند.

مجری:

«حدیث» و «سوسن» هم خود ایشان می‌شوند؟!

آیت الله مدنی:

نام های متعددی هم گفته‌اند. نام های متعدد هم مرسوم بوده که یک انسان مراحل مختلف نامگذاری شود. تا زمانی که در خانه پدر بوده یک اسم داشته است، وقتی به خانه شوهر می‌آمد اسم دیگری می‌گفتند.

همچنین کنیزها هم مادامی که کنیز بودند یک نام داشتند، بعد که ازدواج می‌کردند نام دیگری داشتند. این مرسوم بوده است و خصوص نام بحث ما نیست، ولی اینکه حضرت اینطور از حضرت سلیل نام بردند.

سپس فرمود که خداوند متعال به تو این فرزند را عنایت خواهد کرد که منظور امام مهدی است که در نسل توست.

همینطور که جنابعالی اشاره کردید ایشان مشهور به «جده» هستند. جده هم به اعتبار همین بشارت است که تو جده آن وجود مبارک هستی که خداوند متعال عنایت خواهد کرد.

این روایت دومی را که عرض می‌کنم روایت عجیبی است که مربوط به این دوران هست. راوی خدمت حضرت حکیمه می‌رسد. حضرت حکیمه دختر حضرت جود الائمه (علیه السلام) و عمه امام حسن عسکری (علیه السلام) هستند.

آن بزرگوار یک شخصیت تاریخی پر نقشی هستند که جاهای مختلفی نقش آفرینی کردند.

راوی می‌گوید من در سال ۲۶۲ هجری که دوران امامت امام زمان (علیه الصلاة و السلام) است خدمت حضرت حکیمه خاتون رسیدم و سؤال کردم: امام کیست؟! حضرت فرمود: امام وصی الحسن فرزند امام حسن عسکری امام توست. گفتم که آقا دیده می‌شوند یا مستور اند؟! حضرت فرمود: نه در پس پرده غیبت هستند.

سپس پرسیدم: ما برای دینمان به چه کسی مراجعه کنیم؟! آن بزرگوار فرمود: به جده مراجعه کنید. این مطلب برای راوی سنگین بود و گفت: یعنی من دینم را از یک زن بگیرم؟!

حضرت حکیمه فرمود: این اقتدای به جدمان حضرت ابا عبدالله الحسین است. بعد از اینکه حادثه کربلا پیش آمد تا آن زمانی که حضرت زینب بودند، آنچه فرمانی از حضرت علی بن الحسین سید الساجدین (علیه السلام) صادر می‌شد به اسم حضرت زینب و با وساطت حضرت زینب به مردم می‌رسید، به خاطر اینکه او سپر باشد برای حفظ حضرت امام سجاد (علیه الصلاة و السلام).

همینطور حضرت جده فرامین و دستورات را از حضرت امام زمان می‌گیرد تا حضرت ولی عصر (ارواحنا فداه) در امان باشند.

این مقام، مقام بسیار ویژه و مهمی است. این راجع به مادر بزرگوارشان بود. روایت دیگری را باز از منابع اهل سنت نقل می‌کنم.

«ابن حجر هیثمی» در کتاب «الصوائق المحرقه» مطلبی آورده است. با اینکه آن کتاب مسیر انحرافی دارد و البته جواب آن هم مفصل داده شده است، ولی در آن کتاب اعترافات ارزشمندی هم هست.

یکی از خاطراتی که در آنجا نقل می‌کند، این است که تعبیر می‌کند «ابو محمد الحسن الخالص». ایشان راجع به امام عسکری (علیه الصلاة و السلام) نقل می‌کند که حضرت کی به دنیا آمدند.

ایشان نقل می‌کند که عالمی به نام «بهلول» خدمت آن حضرت رسید که در دوران کودکی حضرت بود. بچه‌ها بازی می‌کردند، اما حضرت بازی نمی‌کرد. این شخص گمان کرد که حضرت از اینکه بازیچه‌ای ندارد و بچه‌ها ایشان را به بازی نگرفتند ناراحت است.

او جلو رفت و گفت: بیا من برای تو اسباب بازی بخرم، تو هم بازی کن. حضرت امام حسن عسکری فرمود:

«ما للعب خلقنا»

ما برای بازی آفریده نشدیم.

«بهلول» احساس کرد که نه ایشان شاید هنوز جدی حرفی نمی‌زند و سؤال کرد: پس ما برای چه خلق شدیم؟! حضرت فرمود:

«للعلم والعبادة»

ما برای دانش و بندگی خدا خلق شدیم.

«فقال له من أین لک ذلک»

بهلول گفت: از کجا چنین مطلبی می گویی؟!

«قال من قول الله عز وجل (أفحسبتم أنما خلقناکم عبثا وأنکم إلینا لا ترجعون) المؤمنون 115»

الصواعق المحرقة علی أهل الرفض والضلال والزندقة، اسم المؤلف: أبو العباس أحمد بن محمد بن علی ابن حجر الهیثمی، دار النشر: مؤسسة الرسالة - لبنان - 1417 هـ - 1997 م، الطبعة: الأولی، تحقیق: عبد الرحمن بن عبد الله الترکی - کامل محمد الخراط، ج 2، ص 600، الفصل الثالث فی الأحادیث الواردة فی بعض أهل البیت کفاطمة وولدیها رضی الله عنهم

بعد شروع به موعظه کرد، طوری که هم خود گریه می‌کرد و هم «بهلول» گریه می‌کرد. «بهلول» عرض کرد: آقا جان شما با این مکانت و این عظمت چرا گریه می‌کنید؟! شما که هنوز کودک هستید و هنوز به حد تکلیف نرسیدید!

حضرت مثال زیبایی زد و فرمود: من می‌بینم وقتی که آتش می‌زنند هیزم‌های کوچک را می‌اندازند، زیرا که زودتر آتش می‌گیرد تا آن هیزم‌های بزرگ مشتعل شوند. من می‌ترسم از آن هیزم‌های کوچک جهنم باشم.

این خاطره مربوط به قبل از ۴ سالگی حضرت است. این خاطره بسیار زیبایی است که عرض کردم «ابن حجر» هم آن را نقل می‌کند. من خاطرات دیگری هم از کودکی حضرت داشتم که نمی‌دانم فرصت داریم یا خیر.

مجری:

می‌ترسم به آن مراحل بعدی نرسیم، چون انتهای برنامه است.

آیت الله مدنی:

به پایان آمد این دفتر حکایت همچنان باقیست. وقتی که بحث فضایل اهل بیت می‌شود، حکایت همیشه باقی است. ما منتظریم که کلمه ختم را خود صاحب عزای امشب امام زمان (ارواحنا فداه) تکیه بر در کعبه بزند و بعد از آنکه می‌فرماید: «أنا بقیة الله المنتقم» بقیه روضه، بقیه فضائل و بقیه درس‌ها را از زبان درربار او بشنویم.

چه خوش است صوت قرآن ز تو دلربا شنیدن

به رخت نظاره کردن سخن خدا شنیدن

خداوند این صحنه زیبا را مرحم قلب‌های همه ما قرار بده و نصیب همه ما کند به برکت صلوات بر محمد و آل محمد.

مجری:

اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم

أحسنتم، طیب الله انفاسکم. جناب استاد فرمودید که آقا بیایند و این پرده‌ها را کنار بزنند، ولی باز دنیا نمی‌تواند حقیقت کمالی ائمه اطهار را درک کند و این ظرفیت در دنیا باز هم وجود ندارد. باید در آن عالم برویم و آن حقیقت کمالی را که در بخش اول فرمودید درک کنیم. آنجا تازه معلوم می‌شود.

آیت الله مدنی:

تعبیر «سعدی» تعبیر زیبایی است.

عرصه دنیا مجال همت او نیست

روز قیامت نگر جمال محمد

مجری:

اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم

خیلی ممنون و متشکرم جناب آیت الله استاد مدنی بزرگوار، خیلی استفاده کردیم و بهره بردیم. متاسفانه فرصت کم بود.

ان شاءالله باز هم مناسبتی باشد باز هم در خدمت جنابعالی باشیم و ان شاءالله در خدمت کلام اهل بیت (علیهم السلام) و خدمت بینندگان عزیز و ارجمند. از جنابعالی التماس دعا داریم و تقاضا داریم ما را از دعای خیرتان فراموش نکنید.

آیت الله مدنی:

خیلی متشکرم. بنده هم تشکر می‌کنم از خداوند مهربان و به عجز می‌خواهیم که دنیا و آخرت ما و نسل ما را از در خانه اهل بیت جدا نفرماید و پرچم پر افتخار مذهب آنها و تفکر و اندیشه آنها را بتوانیم همه ما پاسدار باشیم و به دست حضرت بقیة الله برسانیمان شاءالله.

مجری:

ان شاءالله رب العالمین، خیلی ممنون و متشکرم. تشکر می‌کنم از شما بینندگان و همراهان عزیز و ارجمند. در این شب، شب شهادت امام حسن عسکری (علیه السلام) از همه شما عزیزان التماس دعای فرج و دعای خیر داریم.

عرض تسلیت مجدد ما به محضر مولایمان حضرت بقیة الله الاعظم و همچنین خدمت شما و ان شاءالله به زودی زود زیارت آن امام همام نصیب و روزی‌تان شود. عرض پایانی و پایان بخش ما در این شب این باشد:

«اللَّهُمَّ أَرِنِی الطَّلْعَةَ الرَّشِیدَةَ وَ الْغُرَّةَ الْحَمِیدَةَ وَ اکحُلْ مَرَهِی بِنَظْرَةٍ مِنِّی إِلَیهِ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُ وَ أَوْسِعْ مَنْهَجَهُ وَ اسْلُک بِی مَحَجَّتَهُ وَ أَنْفِذْ أَمْرَهُ وَ اشْدُدْ أَزْرَهُ وَ قَوِّ ظَهْرَهُ وَ اعْمُرِ اللَّهُمَّ بِهِ بِلَادَک وَ أَحْی بِهِ عِبَادَک»

والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته