عنوان برنامه: تاریخ بدون روتوش

تاریخ: 05/ 10/ 1403

استاد: آقای حسینی

قسمت:124

بسم الله الرحمن الرحیم اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم.

استاد: حسینی

 عرض سلام و ادب و احترام خدمت شما بینندگان عزیزی که قسمت صد و بیست و چهارم از سلسله برنامه تاریخ بدون روتوش را ملاحظه می‌فرمایید و چهل و نه قسمت است فصل سوم برنامه را با همدیگر داریم موضوعی را دنبال می کنیم که تحت عنوان زنان در دوره هخامنشیان یا به صورت دقیق‌تر زنان در دربار هخامنشیان است تقدیم حضور شما می شود و این چند قسمت که به صورت موضوعی دارد در فصل سوم ارائه می شود برای شما بین دو دوره پادشاهی هخامنشی دارد تعریف می شود که ما ان شاء الله بعد از این چند موضوع پرونده را که ببندیم ان شاء الله می رویم سراغ ادامه دوره هخامنشیان و به پایان فصل سه که رسیدیم ان شاء الله پایان هخامنشیان را هم مباحثش را خواهید دید البته سوالات ما همچنان باقی است ده سوالی که در برنامه مطرح کردیم و پاسخ ندادند هم که باقی است سه سوال در مورد زرتشت بود که از فصل اول برنامه مطرح کردیم این ها را خیلی ها صد و بیست و چهار قسمت برنامه و الان برای صد و بیست و چهار برنامه است که من دارم این ده سوال دارم در مجموع سه سوالش که از فصل اول بوده است ولی در مجموع ده سوال دارم مطرح می کنم که فصل سوم بر روی آن تاکید کردیم خیلی واقعا یعنی فرصت مناسبی بود برای اینکه اگر پاسخ نسبت به این سوالات است بیایند و نسبت به آن پاسخ بدهند یک موضوعی را باید مطرح کنم الان برای کسانی که به صورت زنده دارند برنامه را می بینند امروز پنجم دی ماه بود که معروف بین برخی از زرتشتیان به عنوان روز درگذشت زرتشت ما گفتیم سه ابهام اساسی در مورد زرتشت است این را توضیح می دهم بعد می روم سراغ موضوع برنامه سه ابهام اساسی در مورد زرتشت است که ما مطرح کردیم ایرانی نبود برنامه رفتیم این نبود که فقط سوال مطرح کنیم اسناد متعدد را آمدیم اینجا ورق زدیم و به آن ها پرداختیم زرتشت ایرانی بود یا نبود یعنی کجا بود زرتشت چه زمانی بود دوره تاریخی زرتشت کلاً چه زمانی بوده است تاریخی اختلاف نظرهای عجیب و غریبی که در موردش است و اینکه زرتشت کی بود یعنی پیامبر بود پیامبر نبود جدای از همه این ها این ابهامات اساسی که وجود دارد بعضی ها آمدند در چند سال اخیر مثلاً تصور کردند اگر از یک عباراتی به کار ببرند برای زرتشت مثلاً یک ممکن است در نزد برخی جایگاهی پیدا کنند.

 بحث شهادت زرتشت را پیش کشیدند این دیگر خلاصه از آن عجایب بود وقتی این سه ابهام اساسی مطرح کردیم و پاسخی برایش وجود ندارد طبیعتا شهادت دیگر واقعا معنای پیدا نمی کند اما چطور زرتشت کشته شد یا از دنیا رفت عرض کردیم قبلا برای شما و یک برنامه کلاً به آن پرداختیم چون یکی از این آقای کدام یکی از زرتشتی‌ها بود که آمده بود یک بحثی را مطرح کرده بود دو سال پیش بود فکر می کنم تا نیکنام بود اگر اشتباه نکنم بله آقای سپنتا نیکنام بود آمده بود مطرح کرده بود که چرا مثلاً کشته شدن زرتشت و وفات زرتشت تسلیت نمی گیریم ویژه برنامه رفتیم در این خصوص دعوت کردیم از ایشان خودمان پیغام دادیم به آن گفتگوی علمی یک بالاخره یک حالا چهار تا عبارت مستند شما مطرح کنید شاید در مقابل دو عبارت شاید حالا مستند ما هم از منابع زرتشتی آوردیم نیامدند دیگر حرف ها یک طرفه تا دلتان بخواهد تا دلتان بخواهد حرف یک طرفه مطرح کردند این همه سال که این ها داشتند تبلیغ می‌کردند ولی بحث دو طرفه که می شود خداحافظی نکرده است تشریف می‌برند کتاب تاریخ اساطیری ایران یک چاپ دیگرش را قبل از این کتاب نشان دادم جلدش آبی رنگ بود دکتر ژاله آموزگار مطلبی که ایشان آورده است و نقل کرده است در کتابش که باز نمی شود ببینید بله صفحه شماره ببینید تصویر صفحه شماره هفتاد و پنج کتاب مطلبی است سرانجام زردشت در هفتاد سالگی به دست در را عرض کردم که این اسمش چطوری چند مدل خونده می شود اما تور برادروش را ما انتخاب کردیم اینجا هم دارد تور برادر روش که حالا ثبت کردند خیلی معلوم نیست کیست؟ فقط مشخص است که یک آریایی بوده است سرانجام زرتشت در هفتاد سالگی به دست به دست تور برادرش که بنا به روایت برخی از روایت ها به صورت گرگ که نماد حیوانات اهریمنی است کشته می شود یعنی چی یعنی خانم ژاله آموزگار باستان گرای اسطوره پژوه می‌گوید که برخی از بنا بر برخی از روایت‌ها منظورش از این روایت‌ها روایت اسلامی نیست روایت شیخ کلینی علامه مجلسی نیست منظورش روایت پهلوی است روایت‌های باستانی است.

 روایت‌های زرتشتی است می گوید بر اساس برخی از این روایت‌ها چطوری کشته شد زرتشت یک گرگی آمد آن را تیکه پاره کرد و آن گرگ چی بود تور برادرش بود همان تور برادرش آریایی عرض کردیم خدمتتان بر اساس این روایت کسانی که یا کسی که زرتشت را می‌کشد آریایی است و عرض کنم خدمت شما که در این زمینه این یک موید خیلی جدی است از نظر تاریخی بر اساس آن روایتی که ما داریم در کتاب الاحتجاج که بر اساس آن روایت ثابت می‌شود زرتشت مدعی نبوت بوده است نبی نبوده است.

 هرچند ایرانی‌ها هم نبی داشته اند و چون در آن روایت هم داریم که درندگان آمدند زرتشت را کشتند این هم پنجه دی بالاخره آخر عاقبت زرتشت اینطوری می شود درنده بوده است یا همان تور برادرش آریایی بوده است که زرتشت را کشته است یا هر دو را بپذیریم بر اساس همین مدل روایت باستانی که یک آریایی بوده است شبیه گرگ درنده می شود و می آید زرتشت را می کشد پنجم دی آیا روز کشته شدن زرتشت است یا نیست مطرح کردند سده و هزاره معلوم نیست دیگر حالا روزش معلوم بودن خیلی مسئله می تواند باشد به هر حال آن چیزی که ما الان یادآوری کردیم در خصوصش این بود که ابهام دیگری است در خصوص زرتشت که به هر حال از دنیا رفته است و این نوع از دنیا رفتن البته مویدی در روایات اسلامی هم دارد این نکات عجیبی است دیگر که در روایت اسلامی هم چنین چیزی به آن اشاره شده است می تواند به هر حال حذفی از واقعیت درش وجود داشته باشد یا اینکه خودتان ملاحظه فرمودید می ‌خواهم بروم سراغ اصل موضوع برنامه ما در قسمت‌های گذشته مسائلی را گفتیم و حالا تقسیم بندی هایی که وجود داشت در مورد بحث زنان در دربار هخامنشی یک بار دیگر من خیلی خلاصه منطقش را خدمت شما بگویم ببینید ما گفتیم که در زمان هخامنشیان موضوع زن را بررسی کنیم در دوره هخامنشیان برویم آن گل کار آنجایی که دیگر زن باید یک مقام رتبه درست حسابی داشته باشد را نگاه کنیم که دربار است یعنی بقیه محیط های که زیست می کرده است را اگر نادیده بگیریم کلا چون خیلی دیگر آنجا وضعیت بدتر بوده است برویم ببینیم دربار در دربار و آن بستری که مهیا کرده است بودن برای زنان خودشان چه مدل بوده است و عرض کردیم در تقسیم بندی از این تقسیم بندی طبیعتاً تقسیم بندی اعتباری است چرایش را عرض می کنم پنج مورد الان دوباره بخواهیم تقسیم بندی کنیم بحث زن ها را مادر شاه بوده است همسر شاه بوده است دختران و خواهران همسران شاه بوده است دختران و خواهران شاه بودند همدمان بودن خیلی تعبیر مودبانه کنیزان و خدمتکاران پنج تا دسته چی شد مادر شاه دیگر طبیعتاً یک مورد بیشتر نمی تواند باشد همسران شاه خواهران و دختران شاه همدمان شاه کنیزان و خدمتکارانشان این پنج دست خانم در دربار بودن مادر شاه را که دیگر بالاترین جایگاه را طبیعتاً باید می‌داشت بررسی کردیم ببینیم دیگر بالاترین مرحله که یک زن در بالاترین جایگاه که در دربار بوده است داشته است به چه شکل بوده است بررسی کردیم یک قسمت در موردش توضیح دادیم.

 برای شما مستندات هم نشان دادیم تعدد تعدد زوجات داشتند در موردش توضیح دادیم مسئله سوم می‌شود دختران و خواهرانشان حالا چرا من گفتم این تقسیم بندی خیلی اعتباری است خیلی می‌خواهم از کنار مسئله رد شوم به خاطر اینکه حالا بعضی اوقات مثلاً این ها همدیگر را هم پوشش می‌دادند یعنی در جایگاه همدیگر هم قرار می‌گرفتند مثلا مرتبه سوم که خواهران و دختران بوده است می آمده است مثلا در ذیل همسران و همدمان و نمی‌دانم قرار می‌گرفته است اگر همدمان را آن بحث ها توصیفاتی که در موردش بود در نظر بگیریم به هر حال تقسیم بندی تقسیم بندی اعتباری است و یک خانم در درباره شاه دوره هخامنشیان می‌توانسته است مثلاً هم همسر باشد هم خواهر باشد حالا وجود داشته باشد که عرض کردیم نمی ‌خواهیم را آن تمرکز کنیم که اگر می‌ خواستیم وارد آن قضیه شویم و تمرکز کنیم دلیل هم داریم نمی خواهیم ورود پیدا کنیم به آن دیگر قبلا اشاره کردم اگر می خواستیم ورود پیدا کنیم خیلی بحث مفصل رسیدیم بعد از اینکه مادر شاه و جایگاهش را در دربار گفتیم همسران شاه را گفتیم رسیدیم الان به دختران و خواهران شاه وضعیت این ها را ما بفهمیم به چه شکل بوده است دیگر وضعیت بقیه زن ها مشخص و واضح می شود به نظرم دیگر گل کار را ببینیم قشنگ واضح و مشخص می شود این مطلبی را عرض کردم ببینید ما در هفته‌های گذشته در این چند هفته‌ای که داریم به بحث زنان در دوره هخامنشیان می‌پردازیم رفتیم سراغ کتاب لوید لونین جونز و این کتاب شاه و دربار در ایران باستان بخوانمش درباره در می خوانم شاه و دربار در ایران باستان و بیشتر رفتیم روی این کتاب تمرکز کردیم روی این بحث هایی که آقای جونز بوده است بحثی که داشته آوردیم به شما معرفی کردیم دیگر خود معرفی کردیم ترجمه فریدون مجلسی استفاده می کنیم در اینجا عرض کردیم که کتاب دیگری که می شود وضعیت زنان را به آن پی بردنی سعی کرده است تحلیل کند گزارش‌ها را جمع آوری کند.

 زنان هخامنشی ماریا بروسیوس خانم ماریا بروسیوس ترجمه هایده مشایخ کتاب زنان هخامنشی هفته‌های گذشته هفته‌های گذشته بیشتر بر اساس کتاب به شما نشان دادیم مطالب نشان دادیم این هفته یعنی این قسمت بیشتر از زنان هخامنشی ماریو برسیوس می خواهیم برایتان مطلب بیاوریم البته که آثاری مثل پیر بریان از باب جایگاهی که پیر بریان در تحلیل تاریخ دوره هخامنشیان دارند استناد خواهیم کرد و بحثمان ان شاء الله پیش خواهیم از همین کتاب زنان هخامنشی ماریا برسیوس مطلبی را من قسمت قبل خدمت شما عرض کردم باز نشان بدهم که یک حلقه وصلی به قسمت قبل هم باشد در این استقلال موضوعیش زنان هخامنشی ماریا براسیوس ترجمه هایده مشایخ مطلب این بود در صفحه شماره چهل ودو این ترجمه چرا در متون ایرانی و چه در منابع یونانی هیچ موردی از شناسایی دختران شاهی از روی نام شخصی آنان نمی ‌یابیم در اغلب موارد زنان را فقط به عنوان همسران یا مادران صاحب منصبان عالی مقام شاه یا صاحب منصبانی که در ارتش شاه خدمت می‌کردند می‌شناسیم یعنی خیلی به اسم آشنایی نمی‌توانیم پیدا کنیم از دختران پادشاه مگر اینکه یک ازدواجی کرده باشد وسطی کرده باشد امشب می‌خواهم بگویم چی بود و بر اساس آن ها متناسب با آن نزدیکی که به یک شخصیت سرشناس مثل حالا یک سردار سرشناس پادشاه داشته است می توانیم و روی آن ها شناسایی کنیم شکل می گرفته است همین که اسم این ها باید کنار شخصیت سرشناس می‌آمد تا در تاریخ ثبت شوند قابل قابلیت شناسایی داشته باشند نشان دهنده چیست می‌تواند نشان‌ دهنده این باشد که این ازدواج‌ها عموماً بر اساس زد و بند سیاسی بوده است مصلحت سیاسی مثلا خون بست دو قبیله بودند با همدیگر در جنگ بودند و کلی داشته است زن و دختر و کودک و بی گناه هم در این درگیری ها کشته می شده است ازدواج صورت می گیرد و این حکم خون بست داشته است دیگر این ها خون همدیگر را نمی‌ریزند و از همدیگر حمایت هم می کنند از امنیت همدیگر حمایت هم می کند از جان و ناموس همدیگر حمایت هم می کنند این یک مدل است ازدواج دوره هخامنشیان این نیست که بگوییم با آن لشکری که الان درگیر شدند بگویند حالا بخواهیم درگیری خاتمه پیدا کند مثلاً با فراعنه در مصر مثلاً با یونانی‌ها بگویند می ‌خواهیم این درگیری خاتم پیدا کنید وصلتی اتفاق بیفتد که جان خیلی ها حفظ شود.

 این نیست نه اصلا در موازات هم نیستند خون بست معمولاً باید دو تا گروه در موازات هم باشند شاه معمولاً برای جلوگیری از درگیری این کار را نکرده است انگیزه های دیگری وجود داشت دیگر وقتی که به سران نظامی خودش دارد به دخترش را می دهد که حالا چطور این دخترو می‌داده است را می‌خواهم بگویم به شما فرمانده خودش بوده است دیگر با فرمانده خودش که از این حرف ها نداشته است بروم سراغ کتاب ماریا برسیوس زنان هخامنشی امشب این جلد کتاب بیشتر از قبل خواهید دید ترجمه هایده مشایخ ببینید صفحه شماره نود و چهار از این ترجمه می گوید شاهزاده خانم ها و اشرافیت بعد همان بحث های که ما مطرح کردیم ایشان هم می آید انگار دارد مثلاً قسمت قبل برنامه ما را می گوید در بخش‌های قبل عمدتاً به پیوندهای ازدواج شاهان پارسی پرداختیم اکنون باید این تصویر را با نگاهی به ازدواج‌های شاهزاده خانم‌ ها تکمیل کنیم در این برنامه همین کار را کنیم دیگر اطلاعاتی در این زمینه تقدیم حضور شما کنیم.

 در تاریخ خاور نزدیک تصویر مانیتور بنده را نمی‌دید در تاریخ خاور نزدیک مدارک فراوانی وجود دارد که نشان می‌دهد ازدواج شاهزاده خانم ها به عنوان بخشی از زد و بندهای سیاسی بین دو فرمانروا یا به منظور ابراز وفاداری و دوستی بین شاه و یک نجیب‌زاده صورت می‌گرفت زد و بند سیاسی بند سیاسی بوده است حالا چند مورد دیگر هم بود که سرکار خانم ماریا برسیوس اینجا در این عبارتش نیاورده است ولی از کتاب خودش کمک می گیرد ان شاء الله می گوییم که وضعیت به چه شکل بوده است و به چه نوعی بوده است مدل این زد و بند سیاسی چی بوده است در درباره هخامنشی فراموش نکنید ما داریم بررسی می کنیم سومین مرتبه از زنان دربار را که دختران شاه بودند و خواهران شاه بودند چه مدلی بود اولاً باز قبلش یک نکته دیگر من پیشاپیش این سوال را جواب بدهم نکند این ازدواج‌ها این بوده است که دختر می‌گرفتند فقط از بقیه و این مدلی زد و بند سیاسی بوده است نه نه در کتاب زنان هخامنشی همین کتاب تصریح شده است به آن در صفحه شماره پنجاه و پنج که پیوندهای ازدواج درباری نه تنها از نظر سیاسی برای افراد ذکور خاندان مانند شاه و وارث تاج و تخت و برادران شاه بلکه همچون برای خواهران و دختران شاه نیز مهم بوده است مدارک کافی در تایید این امر در دست است که این زنان را به دلایل سیاسی به عقد والیان و فرماندهان نظامی در می‌آوردند و به خصوص برای استحکام پیوندهای خویشاوندی بین آنان و شاه.

 اگر ذکور بوده است یعنی مثلاً اگر خود کوروش رفته ازدواج کرده است که جناب آقای دکتر شروین وکیلی می گوید ازدواج ازدواج سیاسی بوده است این مسئله متفاوت آن چیزی که ما الان می‌خواهیم بگوییم آن چیزی که ما الان می خواهیم بگوییم این است که دختر را می دادند به شخص دیگری دختر بوده است با چه عنوانی آقا مگر می شود بله شده است یعنی شاهان هخامنشی خواهر خودشان دختر خودشان به عنوان هدیه بدهند من نمی گویم از من نشنوید می‌خواهم برایتان مطالب را بیاورم امشب بخوانید و ببینید می دانم این مطالبی که گفته می شود مدلش برایش شنیدندش حتی برای برخی سخت است و حق دارند اگر از این باب باشد که غیرت و تعصب دارند صد درصد حق دارند ناراحت کننده است شنیدن و خواندن برخی از گزاره‌های تاریخی والله دارم قلباً این را عرض می کنم قسم جلاله دارم می خورم که فکر نکنید دارم مثلا ادا در می آورم نه ناراحت کننده است واقعا ناراحت کننده است اتفاقاتی که افتاده است ناراحت کننده است چرا پس شما می روید این مطلب ناراحت کننده را می گویید.

 برای اینکه جای عادل و ظالم عوض نشود برای اینکه مثبت منفی نشان داده نشود برای اینکه منفی مثبت نشان داده نشود برای اینکه سیاه سفید نشان داده نشود برای اینکه سفید سیاه نشان داده نشود این ها را باید گفت نگوییم فردا می آیند.

 می گویند اگر بود چرا نگفتید سراغ کتاب زنان هخامنشی پروفسور ماریا بروسیوس این کتابی که اتفاقا بسیار مدافع جایگاه زنان در زمان هخامنشیان تصور نکنید نگاه انتقادی است اتفاقا نگاه انتقادی به دیگران مطرح صفحه شماره صد و نه طبیعتاً یک سری مطالب مطالب خود ماریا بروسیوس نقل می کند و فیش‌هایی است که آورده است مثل همین کتابی که موجودات به آن کتاب لولین جونز اما اینجا چی گفته است صفحه شماره صد و نه خواهران و دختران شاه در خطی مشتی ازدواج دربار هخامنشی نقش مهمی داشتند ازدواج آن ها با نجیب‌زادگان پارسی ساتراپ‌ها و فرماندهان نظامی از طریق نسبت ایجاد شده است با شاه در حفظ صاحب منصبان عالی مقام و اعمال نظارت بر آن ها موثر بود در دوره داریوش اول درباره این ازدواج‌ها خیلی زود تصمیم گیری می شود در دوره شاهان هخامنشی بعدی ظاهراً شاهزاده خانم‌ها را کمی دیرتر به ازدواج در می‌آوردند به ازدواج چی بوده است یعنی هر جای دیگر گفتیم ازدواج یعنی داشته باشید ازدواج یعنی چی یعنی وقتی به صاحب منصبی هدیه سلطنتی پاداش می‌داده است واضح نشد چی شد می رویم یک مطلب دیگر برایتان بیاورم صفحه شماره نود و پنج کتاب خانم ماریا برسیوس یک نقل قولی می آورد از فیلملی حالا یا جورج فینلیه یا شخصیت دیگری است اینجا مشخص نکرده است در کتاب من ترجمه چک کردم نتوانستم خیلی به نتیجه برسم نقل قولی آورده است عرض می کنم آدرسی داده است که می‌خواهیم برویم سراغ همان و این مطلب این است که آنچه که نشان داده شده است این است در دنیای هومری ازدواج ارتباط نزدیکی با مبادله هدیه داشته است یعنی چی ازدواج را ابزاری مهم برای پیوندهای قدرت بین سران و سلاطین می‌داند این ارتباط نزدیکی با مبادله دیگر را داشته باشید از آنجا که بخشی از مبادله هدایا بین داماد و پدر عروس صورت می‌گرفت آن ها هدایا به پدر دختر اهدا می‌شدند.

 آن ها یعنی آن هدایا به پدر و دختر اهدا می ‌شدند به این منظور که متقابلاً انگیزه دادن هدیه‌ای شوند یعنی ثمن بوده است اینجا دیگر عملاً هدیه می دادند که هدیه بگیرند یعنی دختری برای ازدواج داماد هدیه می‌داد به شاه که هدیه‌ای بگیرد آن هدیه چه می شد دختری برای چون می‌دانیم که شاه پارس با افراد نجیب‌زاده هدیه رد و بدل می‌کرد جای آن دارد که بپرسیم آیا بین ازدواج دختر و تبادل هدایا ارتباطی وجود و آیا چنین رسمی در تمام دوره هخامنشی این نقلی که آورده است از فینیلی که حالا چه جورج فینلی باشد چه موسی فینلی باشد فینیلی ها زیاد هستند مختلف اینجا دقیق مشخص نکرده است یک نکته‌ای دارد یک آدرس اینجا در پاورقی حداقل این ترجمه آمده است می‌خواهیم برویم سراغ چه کسی می‌خواهیم برویم سراغ پیر بریان مچکرم اتاق فرمان کتاب پیر بریان پروفسور پیر بریان تاریخ امپراتوری هخامنشیان از کوروش کبیر تا اسکندر جلد اول دکتر مهدی سمسار همین کتابی که را فهرست را ببینید صفحه شماره بیست جلد اولش است هدیه‌های شاهانه هدایا و افتخارات سلسله مراتب دربار ذیل این بخش مطلبی را آورده است صفحه شماره چهارصد و چهل و پنج و ششصد و شصت و چهار و ششصد و پنجاه ششصد و پنجاه و دو اینجا ششصد و پنجاه و دو مطلبی که آورده است چیست ازدواج با یکی از دختران پادشاه از افتخارات استثنایی بوده است داریوش دختران یا خواهرانش را به اشراف و نجبای بزرگ از قبیله گوبریاست به زنی می‌داد داریوش آمده این کار را کرده است نتیجه گیری چیست؟ برگردیم یک نقلی ماریو برسیوس از دیودور آورده است نقل دیود بیاوریم که چی بود مجبور باشم اینجا سریع خدمتتان عرض کنم که چه اتفاقاتی چه اتفاقی داشته است می‌افتاده است صفحه شماره صد همین زنان هخامنشی ماریا برسیوس ترجمه هایده مشایخ این قطعه از نوشته دیودوروس همان دیودور بخشی از مدرک شناسایی پیوندهای ازدواج شاهزاده خانم‌ها به عنوان وجهی از هدیه دادن شاه است ازدواج شاهزاده خانم‌ها به عنوان وجه از هدیه دادن هدیه دادن به خودی خود از اعمال اثبات شده است شاهان یعنی دختر شاه خواهرش را به عنوان هدیه داده می شد به کسی دیگر.

 به معنای ازدواج معلوم شد چی شد تصور نکنید می‌آمدند خواستگاری بعد پدر دختر از او سوال می‌پرسید آیا رضایت برای این ازدواج دارید یا ندارید بعد بر اساس آن تصمیم گرفته است همه این ها را بریزید از ذهنتان بیرون هدیه می دادند آقای پیر بریان یک مطلب دیگری را هم آورده است باز ببینیم کتابش را پروفسور پیر بریان تاریخ امپراتوری هخامنشیان از کوروش کبیر تا اسکندر جلد اول ترجمه دکتر صفحه شماره ششصد و پنجاه و سه اینگونه می‌نویسد در هر حال مبادله زن در این وصلت‌ ها نابرابر و لطف و محبتی بوده است که فقط شاه به عنوان تنها قاضی و داور می‌توانسته است درباره آن تصمیم بگیرد تقسیم و توزیع دختران یکی از عناصر اقتدار شاهانه بود و هرچند این دختران فقط به خاندان ها ی بزرگ اشرافی بزنید داده می ‌شدند هدیه بوده است دیگر هدیه را به فقیر که نمی ‌رفته است بدهد هدیه را می‌داده است دختر را به عنوان هدیه می‌داده است که یک مقابلی به عنوان هدیه دریافت کند یا به عنوان مقابل هدیه‌ای که داده شده بود پرداخت می کرد لیکن خانواده و داماد آینده شاه می‌بایستی در برابر او وفاداری و سرسپردگی بی قید و شرط نشان می‌داد نشان داده باشند این وصلت نه یک حق اکتسابی بلکه یک هدیه شاهانه تلقی می‌شد.

 آقا چی بگوید آدم یعنی با این همه عبارات دیگر حرف پروفسور پیر بریان هدیه شاهانه چی بود دخترش را برود هدیه بدهد خواهرش برود هدیه بدهد هدیه بدهد شاید الان بیاید بگویید که آقا نه این ها که فقط دخترش را می‌تونسته است به عنوان هدیه بدهد خواهرش چی زنان هخامنشی خانم ماریا بروسیوس ترجمه هایده مشایخ صفحه شماره نود و هفت از کتاب خط مشی برنامه ‌ریزی پیوندهای ازدواج با نجیب‌ زادگان نه تنها زناشویی دختران شاه بلکه ازدواج خواهرانش را نیز هدایت می‌کرد به شما گفتم وقتی می گوید ازدواج یعنی چی آن ازدواج مرسوم در ذهن شما بزرگواران نیاید آیا مصادیقی است که به صورت واضح مثلاً یک شاه آمده باشد دختر خودش را خواهر خودش را هدیه داده باشد یا نه متاسفانه بله همین کتاب صفحه دویست و شصت و سه آره در همین کتاب اگر خواستید بیشتر چون اینجا دیگر اسامی من نمی خواهم اینجا وقت گرفته شود می‌خواهم مواردی که خیلی واضح است را برایتان بیاورم زنان هخامنشی ماریو برسیوس ترجمه آقای شماره دویست و شصت و سه فهرست ازدواج‌های درباری الف ب جیم بله تقسیم بندی زمانی هم کرده است دال صفحه شماره دویست و شصت و پنج اینجا می‌توانید یک لیستی از این ها را ببینید عجیب است.

 دیگر ولی بوده است برویم سراغ چند مورد از مصادیق آقای داریوش برخی شاید مثلاً بگویند که نه داریوش خیلی دوره زمان پادشاهی داریوش خیلی دوره خوبی بوده است که بر اساس کتیبه بیستونی که خود داریوش نوشته است به سه زبان هم نوشت نشان دادیم اگر واقعا به ما بگویید خوب ولی اگر کسی نمی‌داند برود طبیعتاً کسی را نگاه کند اگر گفت خوب بوده است آن دوره دیگر حرفی دیگر واقعا باقی نمی ماند اما ببینیم چه اتفاقی اینجا می‌افتاده است یکی از شاهان هخامنشیان را ببینیم زنان هخامنشی ماریا بروسیوس ترجمه هایده مشایخ صفحه شماره نود و هفت بنابراین ما دست کم هفت مورد از دختران داریوش و سه خواهر وی را می‌شناسیم در همین زمینه که چه که اصلاً ما ببینیم تعداد دخترانی که هدیه داده می‌شدند چند مورد بوده است آقای یک مورد بوده است دو مورد بوده است سه مورد بوده است نه ما به صورت کلی از زنان دوره هخامنشی اطلاعاتمان بسیار کم است همان زنان دربار و دختران و خواهران شاه هم اطلاعات ما بسیار کم است با این وجود چه می‌دانیم با این وجود این را می‌دانیم که در کتاب پروفسور پیر بریان تاریخ امپراتوری هخامنشیان از کوروش کبیر تا اسکندر جلد اول ترجمه دکتر مهدی سمسار صفحه شماره ششصد و پنجاه و دو می‌گوید ازدواج با یکی از دختران پادشاه از افتخارات استثنایی بوده است داریوش دختران یا خواهرانش را به اشراف و نجبای بزرگ از قبیل گوبریاست به زنی می‌داد به زنی دادن هدیه می‌داد مسئله اینجا این است که ما اصلا نیازی نیست بخواهیم خیلی توضیح راجع به آن بدهیم آقا این کار بد بوده است خوب بوده است چی بوده است همین که بگوییم بس است انگار با این اطلاعات اندک ما به این گزارش این دختران و خواهران پادشاه در چه وضعیتی به ازدواج دیگری در می‌آوردند دقیق‌تر بخواهیم بگوییم هدیه داده می شدند منتظر تماس مخالف هستم زنان هخامنشی ماریا بروسیوس باز هم گفتم امشب می‌خواهیم را این کتاب بیشتر متمرکز باشیم دیگر دارد زنان هخامنشی دارد توضیح می دهد ماریا برسیوس آن هم شخصیت صفحه شماره نه داریوش این پیوندهای ازدواج را وقتی منعقد کرده بود که دخترانش هنوز خیلی جوانمردن هم دارد می گوید سن این دخترا کم بوده است دختران خودش را می گوید خیلی سنشان و هم دارد اینجا این را مطرح می کند که این کار را جای دیگر هم مطالب از کتاب دیگری برایتان مطلب بیاورم اسطوره معجزه دکتر شروین وکیلی در این کتاب مطلبی آورده است.

 ایشان و می گوید از میان سردارانی که به اردشیر وفادار باقی مانده بودند تیسافرن بیش از همه پاداش گرفت ببینید سردار وفادار به اردشیر را می‌خواهد بگوید دشمن نیست که وفادار هم باقی مانده بوده است حالا پادشاه می خواهد به او هدیه بدهد بله و به روایت یونانیان که بزرگترین آرزوی شان دامادی شاه بود چی شد داماد می‌ارزید داماد بودن هم اینجا دیگر معلوم است چیست؟ عرض کردم آن ازدواج مرسوم آن ازدواج با انتخاب و این مدلی ازدواجی که حداقل رضایت حاصل بشود از دختر تصور نکنید خیلی چیزها را باز همین مطلبی که از کتاب دکتر شروین وکیلی آوردیم من از از کتاب ماریا بروسیوس نشان بدهم که ببینیم ایشان هم آوردتش این مطلب را صفحه شماره صد کتاب زنان هخامنشی ماریا برسیوس صفحه شماره صد هم آمده است به این آقای حسینی جمع ‌بندیتان چیست؟ چی می‌خواهید مطلب بنده این است یک مرور کنیم تا اینجا را سند دیگر نشان بدهم بعد جمع بندی کنم باز این هم که عرض کردم تعداد خیلی ثبت کمی در تاریخ اتفاق افتاده است از این خواهران و دختران صفحه شماره نود و هفت را اگرچه نامه بسیاری از اتاق فرمان نشان می دهید لپ تاپ بنده را کتاب زنان هخامنشی اگرچه نام بسیاری از شاهزاده خانم ها در این منابع آمده است شمار کسانی که ما از وجود آن ها خبر داریم به مراتب کمتر از واقعیت تاریخی است دلایل ذکر نام بعضی از آن ها را باید در رابطه آن ها با شوهران نجیب ‌زاده‌شان یا وجود پسرانشان که در خدمت شاه بودند جستجو کرد می گوید اگر هم یک چهار تا اسم از زنان در دربار و دوره هخامنشیان باقی مانده است به خاطر همین ازدواج‌ها و وصلت‌ها و این نسبت‌ها به بقیه آقایان است.

 یعنی اگر هدیه داده نمی‌شدند اتاق فرمان ممنون هستم یعنی اگر هدیه داده نمی‌شدند این ها همین اسمشان باقی نمی‌ماند همین اسمشان هم در تاریخ باقی جمع‌بندی تا اینجا مخالفین تماس بگیرید من می‌خواهم سوالاتم امشب بپرسم خیلی وقتی که ده سوال نپرسیدم بیاید سوال بپرسید یعنی جواب هم بدهید به این سوالات ما سوال هم در کنارش بپرسید که این ده تا سوال ما دوباره نرسیم بخواهیم بخوانیم و بحث البته همدمان الان مانده است بخواهیم وارد بحث همدمان شاه شویم یک بار البته تعداد همدمان که تا سیصد و شصت مورد گفته بودند یک قلمش را خدمت شما گفتیم آن کنیز کنیزان و خدمت کلی دسته بندی و یک مسئله که باورش سخت است که زمینه درستی از تاریخ بهترین جایی که زنان هخامنشی درش بودند دربار بوده است و در همان دربار سلسله مراتبی وجود داشته است که مادر شاه در بالاترین جایگاه است در موردش توضیح دادیم بعد از مادر شاه همسران شاه قرار می‌گرفتند که هفته قبل ما توضیح دادیم بعد از او دختران و خواهران شاه قرار می‌گرفتند که امشب راجع به آن توضیح دادیم در مرتبه بعدی بحث همدمان است و کنیزکان و خدمتکاران برخورد شاه بر اساس این گزارش‌ها با دختر و خواهرشان این است که چه کار کنیم ما چه کار کنیم الان گناه ما چیست؟ این وسط تقصیر ما چیست؟

این وسط تازه می‌دانید ما بنای بر این نداریم مطالب تندی را بخواهیم بیاوریم در مورد اتفاقات زمان هخامنشیان مطرح کنیم واقعا بنایمان بر این نیست وگرنه لیست و فهرستی می شد از اتفاقات بیاوریم که برخیش را من شاید هیچ وقت ورود پیدا نکنم ما داریم در مورد مدل برخورد با زنان می گوییم مدل های دیگر اصلا ورود پیدا نکردیم همین ها را هم شاید خیلی داریم ما با ملاحظه می گوییم خواستید بروید مطالعه کنید ببینید مدل برخوردار چی بوده است از لابه‌لای حرف‌های ما قطعاً چیز را متوجه می شوید ولی آن باز همه مطالب نقل شده است و واقعیت‌های تاریخی نیست یک مطلبی را دوباره به من فرمودند اگر می شود به آن اشاره کنیم این را بگویم به شما مخالف تماس بگیرید سوال بپرسم این ده سوال بپرسم تماس بگیرید اگر نه می روم سراغ همدمان همین الان شروع می کنم ببینید یک مطلبی منتشر شده است یکی از مسئولین یا سخنگوی حالا مسئولین مطلبی را مطرح کردند ایامی که ایام کریسمس است و آمدن بحث به صلیب کشیده شدن را گفتند در حضرت عیسی (سلام الله علیه) یا اشتباه گفتند یا نتوانستند درست صحبت کنند یا بلد نبودند درست به هر حال می‌دانیم که عقیده مسلمانان و شیعیان این نیست که حضرت عیسی (سلام الله علیه) به صلیب کشیده شده است.

 یک مقداری دقت کنند یک مقداری بد نیست در صحبت کردن‌ها به خصوص که جنبه‌های عقیدتی اگر می بینند نمی توانند صحبت کنند می توانند حالا سکوت کنند حالا خیلی ایرادی آنجا وارد نیست نسبت به آن ها اما اینکه تشخیص ندهید حضرت عیسی (سلام الله علیه) که قرآن دارد به ما معرفی با آن حضرت عیسی (سلام الله علیه) که انجیل تحریف شده است دارد به تصویر تفاوت این دو را کسی نداند به نظرم خیلی به درد مثلاً مدیریت جامعه اسلامی و این ها نخورد حتی در بخش جزء به نظر من حالا این است.

 خیلی سخت سرسختانه است این دیدگاه مثلاً خیلی سختگیرانه است طرف حتما باید بداند که مثلا تفاوت در قرآن با انجیل تعریف شده است شاید انتظار ما این است که این مباحث هم به درستی و دقت مطرح شود اتاق فرمان مخالف هم برایتان ده سوال را با یک توضیح سه سوال ما که در مورد زرتشت بود ببینید جواب نداشتن این سوالات به این معنا نیست که این سوالات ما به گوش این موبدان زرتشتی نشان رسیده است یک جایی هم خواستند به هر حال پاسخ بدهند یک جایی تماس داشتیم با همدیگر صحبت کردیم سه سوال خیلی کوچک و ساده ولی حالا پاسخش سخت است این را می دانم زرتشت کی بود کی بود کجا بود این سه سوال هر کدامشان خواستند ورود پیدا کنند برای جواب دادنش بعدش البته مقدمه دیگری است هفت سوال ما پرسیدیم در کنارش گفتیم این خیلی عجیب است خوب است الان توضیح بدهم مخالف اگر بیاید همان بلا وصل می کنیم ولی اگر صبر کنید که من این را توضیح بدهم یک حرفی و صحبتی را یکی از صفحه‌های شبکه جهانی ولیعصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) منتشر کرد از بنده گفتم کوروش خودش دارد در در منشورش حرف از بت‌های دیگر مطرح می کند و هیچ حرفی از اهورا مزدا نمی زند آنچنان فوران گفتار و کردار و پندار نیک را ما داشتیم و آنچنان بی آبرو کردند خودشان را کسانی که دم از اخلاق و اخلاق اخلاق و گفتار و کردار و پندار و این ها می زدند و چنان بدون روتوش همه چیز را گفتند در مورد آن واقعیت که این ها دارند در پشت شعارها اینقدر بدون روتوش بود که تاریخ بدون روتوش نمی تواند پخش کند انقدر بدون روتوش هویت خودشان و معرفی کرد.

 فقط فحاشی اینکه دارم می گویم فقط حقیقتاً من گشتم لابلایشان ببینم دو بحث علمی می شود پیدا کرد مطرح از این ها آمد بدهد نسبت به مسئله حالا بت پرست بودن کوروش ما که انقدر حساسیت نداشتیم روی این قضیه بت پرست بودن گفتیم آنجا به هر حال پادشاهان عموماً این مدلی بودند توجیه نمی‌ خواهیم کنیم ولی داریم خیلی ساده می گوییم فضا این مدلی بوده است دیگر حالا بحث بت موش خوشو مطرح کردیم کارشناسش آوردیم در برنامه کاوشگرش را آوردیم در برنامه و پژوهش آوردیم در برنامه صحبت کرد در این خصوص یکی از سوالات ما همین بود گفتیم کوروش بر اساس کتیبه‌ها از جمله منشور بابل بت مردوک را از خدایان بزرگ دانسته است خود را ستایشگر او می‌داند و فتح بابل را به اراده او نسبت می‌دهد همچنین در زمان اوپوت موش خشو در دروازه تخت جمشید ساخته شد آیا می‌توان کوروش را یکتاپرست دانست فحاشی جواب چیست؟ فقط فحاشی کند یک مدت یک مقدار فکر هم کنید یک مقدار تأمل کنید یک مقدار مطالعه کنی شاید یک جواب رسید قول به شما میدم با فحاشی به جواب نمی‌رسید فحاشی کردید مثلاً چیزی از ما کم شد نه آبروی خودتان را می‌برید این ها را که بگویید مؤید حرف ماست می گوییم آقا شعار دروغ نه همه من با این ها که کسایی که علاقه دارند به ایران باستان علاقه دارند به مطالعات ایران باستان اگر من علاقه نداشتم به مطالعات ایران باستان که این همه بالا و پایین نمی‌کردند مطالب و محتوا را و این فعالیت ‌ها را نمی‌کردم علاقه دارند دیگر به مطالعات ایران قول به آن ها می دهم بیرون نمی آید قول می دهم به آن ها بدیهی است بله بدیهی است این حرف ولی خودشان هم همین حد را ظاهرا تصور با توجه به سوال دوم از هفت تا سوال که به علاوه آن سه تا سوال زرتشت می شود ده با توجه به ادعای وجود قبر کوروش در پاسارگاد کنونی و کتیبه او در نزدیکی این مکان کوروش دفن شده است دیگر.

 اینجا عزت و احترام هم می‌خواهید کنید نسبت به آن اگر دفن شده است چطوری که اوستا دفن مردگان را پتیارگی از جانب اهریمن و گناه نابخشودنی می‌داند بر این اساس آیا کوروش فرزندان او و داریوش پیرو اهریمن بودند این هم باید جواب بدهند دوست داشتن نسبت به این مسئله هم بیان جواب بدهند که خیلی حالا امیدی نداریم جواب بدهند ولی بد نیست اگر تلاشی هم داشته باشند سه خشایارشاه در کتیبه ضد دیو معابدی که در آن بت پرستیده می‌شد را دیوان یا دیوکده و معتقدین به آن را دیرپرست می‌نامند با توجه به متن این کتیبه منشور بابل متن این کتیبه و منشور بابل و معبد دروازه پارسه آیا کوروش دیفرس و گشاینده دیوکده ها بوده است حرف خشایار شاه چه را دارد می گوید چه کسی را دارد می گوید قبل از خشایارشاه چه کسی بوده است که دارد داریوش دارد خشایار شاه این مدلی در موردش صحبت می کند و یک چنین مدل قضاوتی در موردش دارد این هم اگر دوست داشتن بیان و بر اساس رویدادنامه نبونعید کوروش در اپیس کشتار راه انداخت و سیپارو غارت کرده است با توجه به این مستند تاریخ آیا فتح قلمرو نبونعید بدون جنگ و غارت بوده است فراوان احتمالاً شنیدید بابل بدون جنگ و خونریزی فتح شد بابل بدون جنگ فتح شد کتیبه‌ای که در زمان کوروش نوشته شده است رویداد نامه‌ای که در زمان خود کوروش نوشته شده است دارد خلافش را می گوید در مورد لغاتش آمدیم توضیح دادیم برای شما در مورد اعتبارش ترجمه‌هایش آمدیم برای شما توضیح دادیم لغت داکو را توضیح دادیم ضمیر او به چه کسی بر می گردد را توضیح دادیم میشو را آمدیم توضیح دادیم که منظور چیست؟ یکی یکی این ها را دیگر آمدیم پرداختیم و حتی با یکی از مترجمینش که در موزه بریتانیا که محل نگهداری همین رویداد نامه است صحبت کردیم و برای شما گفتیم که چی شده است حاصل این صحبت ما جواب جواب داده شود در زمان کوروش ثبت شده است که یک چنین اتفاقاتی را در فتح با رقم زده جدای آن گزارش‌های تاریخی همه آن ها این رویدادنامه روانی گزارش تاریخی بوده است بر اساس منشور کوروش ادعا می‌شود مردم بابل در زمان نبو نعید کوروش را پذیرفتند استقبال کردند اصلاً شما فکر کنید جنگ نشده است و بابل تصرف شده است خوب است باشد چطور شد در زمان داریوش همان مردم به پیروی از فرزندان نبو نعید چند بار علیه هخامنشیان قیام کردند قیام‌های خونین در این چند سال فاصله که حاکمان بابل هخامنشیان بودند کسی دیگری هم نیامده بود آنجا حکومت کند استمرار همان هخامنشیان بوده است همان سال‌های کوتاه چه اتفاقی یا اتفاقاتی باعث نارضایتی مردم بابل شده بود چی شد.

 پشیمان شدند بابا این ها چی شد پشیمان شدند در این سطح پشیمان شدن دکه قیام کنند و فوقش کشته شوند سوال بعدی بر اساس کتیبه بیستون بخش بزرگی از آریایی‌ها یعنی سکاها و ایلامیان یا خوزیه بحث ترجمه متفاوت است اصلا اهورا مزدا را قبول ندارند کتیبه بیستون یک بخشی از آریایی قبول چون برخی تصور می کنند آریایی‌ها عقیده شان چی بوده است پرستیدن اهورامزدا بوده است و موحد بودند و این ها برخی که اصلاً نمی ‌دانند آریایی‌ها مهاجر نیستند به منطقه ایران مهاجم هستند برخی اصلاً نمی‌ دانند آریایی‌ها اصلاً قوم اصیل ایرانی به آن معنا که ساکنین اولیه ایران باشند نیستند فکر می کنند مثلاً گفتن آریایی یعنی کسی که دیگر از اول در ایران زمین بوده است ایران زمین که حالا الان تقریبا همین مرز جغرافیایی مرسوم را در ذهن می آورند دیگر اینجا بوده است نمی داند مثلا این ها آمدند و چه جنگ و درگیری را گرفتند همین کتیبه بیستون دارد می گوید این آریایی ها بخشی از آن ها که حداقل اینجا سکه‌ها و ایلامیان یا خوزی‌ها را در بر می گیرد اصلا اهورا مزدا را قبول ندارند همین باعث شده بود که حملات نظامی داریوش انجام بدهد علیه آن ها و این ها در کتیبه بیستون آورده است ذیل ادله‌ای که دارد مطرح می کند در سیاق ادله که ما جنگیدیم یا توصیف آن گروهی که با این ها جنگیدیم می گوید این ها را قبول نداشتن با توجه به این اعتقاد آیا می‌توان آن ها را زرتشتی و طرفدار هخامنشیان دانست چی شد که طرفدار نبودند حداقل این اقوام آریایی چرا طرفدار هخامنشیان نبودن چطور شما می گویید این ها زرتشتی بودند در حالی که اهورا مزدا را قبول نداشتند این شش سوال از هفت سوال مکتوبات فراوانی از زمان هخامنشیان به دست آمده است که تاکنون هیچ نامی از زرتشت و اوستا اوستا ممکن است بگویید بعداً نوشته شده است همان بخش گاتهاش یا گاتها یا گاهانش هیچ بخشی از این ها در هیچ کتیبه‌ای در هیچ لوحی از زمان هخامنشیان پیدا نشده است این بی‌توجهی چگونه با ادعای زرتشتی بودن هخامنشیان قابل جمع است این را بیاید بگویید چرا از بعدهای دیگران شما می‌بینید که یاد کردند پادشاهان هخامنشی اما هیچ یاد و نامی از مباحثی که مربوط می شود به مطالب اوستا یا گاتا در خصوص خود زرتشت و این ها نیست نیاید بگویید یک مهر زمان هخامنشی پیدا شده است رویش اسم زرتشت آمده است آن را یک قسمت مفصل ما آمدیم بحث کردیم خواستید به آرشیو برنامه مراجعه بفرمایید و در آنجا ببینید که وضعیت به چه شکل من می‌خواهم بروم وارد بخش همدمان شوم یعنی دختران و خواهران شاه را گفتیم که شاه عملاً هدیه می‌داده است اگر مخالف زنگ نزده است الان می‌خواهم بروم سراغ همدمان آماده آماده هم هستید اینجا همین الان مطرح می کنم.

 مخالف زنگ نزده است اگر موافق که بگذاریم بعد حالا چی هم شود تماس بگیریم ادامه بدهید و بروید اول برویم اینجا یک مقدار دیگر بر می گردیم امشب تا اینجا تمرکزمان جدا کتاب پیر بریان و این ها که گفتیم روی کتاب زنان هخامنشی پروفسور ماریا برسیوس بوده است دیگر اگر ماریا برسیوس اسم کتاب زنان هخامنشی نمی شناسید با کتاب شاهنشاهی هخامنشی دیگر حتما ایشان را میشناسید همین کتاب است و بدی ندارد طبیعتاً هر آنچه که گفته را ما قبول نداریم ولی ندارد اما الان می‌خواهم دوباره برگردم سراغ این کتاب کتاب لونین جونز شاه و دربار در ایران باستان شاه و دربار در ایران باستان خوب جمع کرده است انصافاً تحلیل هم خوب از بابت پرداختن به موضوعات خوب تحلیل کرده است ولی در نتیجه گیری ها طبیعتا ما انتقاد داریم نسبت برویم بگردیدم باز برای بار چندم در همین کتاب لونین جونز و زنان هخامنشی ماریاسیوس به محتوایی که در مورد زنان هخامنشی در دربار بیشتر می ‌توانید برسید بقیه جاها مثل همین تاریخ هرودوت و این ها فقط فیش برداری است که در این کتاب تا آنجا که می‌شده است جمع آوری شده است.

 و دسته بندی شده است اگر در دربار شاهانی زیست می‌کردند و زندگی می‌ کرده‌اند آیا همدم داشتند بله در مورد تعدادش هم گفتیم تصریح لونین جونز هم ببینید من این بخش بگویم حتما بعدش دوباره یک جمع بندی کنم همین کتابی که اینجا نشان دادم شاه دربار در ایران باستان ترجمه فریدون مجلسی صفحه شماره دویست و بیست و شش یک عنوان دارد همدمان سلطنتی به ادعای هرودوت هر نفر ایرانی تعدادی همسر و تعداد بیشتری همدم دارد یعنی همسر و همدم با همدیگر متفاوت هستند این تقسیم بندی که ما کردیم گفتیم همسران شاه بعد خواهران و دخترانش را بد همدمان شاه را گفتیم همدم هم خیلی داریم مؤدبانه ترجمه می کنیم این دوتا از هم جدا است نگویید همسر که دختران و خواهران شاه مدل ازدواجشون یک معنای دیگری داشت هدیه دادن بود اینجا نوع این نگاه کردن به همسر شاه یک نوع همسرانش را یک نوع است به همدمان یک نوع دیگر است به ادعای هرودوت هر نفر ایرانی تعدادی همسر و تعداد بیشتری همدم دارد این تصویری است که بعدها استرابو نیز ارائه کرده است آنان یعنی توصیف استرابو را آورده آنان تعداد زیادی همسر و تعدادی همدم تا فرزندان بسیار داشته باشند صفحه بعد دویست و بیست و هفت در حالی که این سناریوی رواج چند همسری در گستره امپراتوری را نباید جدی گرفت.

 نه اینکه چند همسری نبوده است در گستره امپراتوری که همه جا چند همسری بودن نباید جدی بگیریم چرا چون به دنبال این بودند که مثلاً یک همسر داشته باشند همدمان متعدد نداشته باشند نه جدی نگیرید که همه این ها را داشتند فقط دربار و شاه داشته دلیل ممکن است در مورد نگان جامعه ایرانی در دوران هخامنشی مصداق داشته باشد از آنجا که نجیب‌زادگان ایرانی و قطعاً ساتراپ‌ها از چند همسری سلطنتی تقلید می‌کردند و در جایگاه آینه بازتاب تصویر دربار سلطنتی در کاخ‌های ساتراپی پذیرای همدمان بسیار بودند یعنی عموم مردم بیچاره بودند نداشتند برای زندگیشان که بخواهند بروند چند همسر داشته باشند چند صد همدم داشته باشند چند چندین کنیز و خدمتکار و این ها بخواهند داشته باشند از این بابت نباید بگوییم گستره زیاد وجود داشته است اما ساتراپی نشین ها داشتند چرا چون آینه انعکاس رفتار دربار شاه شاهنشاه بودند شاه اصلی پس اصلاً هیچ تردیدی در مورد اینکه چند همسری و چند همدمی در درباره شاه بوده است وجود ندارد.

مطلب بعدی در این زمینه چیست این است که تصریح به وجود گروه‌های مختلفی که برای این همدمان بوده است من از این ها را می‌خواهم برایتان بیاورم و نمونه‌هایی از قضیه همدمان و جایگاهشان را ببینیم با همدیگر که به چه شکل بود این هم از چند همسری و چند همدمی هم ‌نمان چه موقعیتی داشتند باز میریم سراغ کتاب این بار صفحه شماره سیصد و سی و هشت کتاب فیش‌هایی که آورده است و البته در بحث و تحلیل‌هایش هم وجود دارد موقعیت فرودست‌تر همدمان یعنی خود همدمان فرودست‌تر بوده‌اند از زنان از دختران و خواهران شاه دختران و خواهران شاه فرودست‌تر بودند از همسران شاه همسران شاه فرودست‌تر بوده‌اند از مادر شاه حالا این این ها همه آن ها در بالاترین جای جامعه موقعیت فرودست همدمان ببینید چه مدلی زیرا وقتی کامبیز دانست که زنان مصری در روابط زناشویی برتر از دیگران بودند سفیری نزد آماسیس شاه مصر فرستاد و تقاضا کرد که با یکی از دختران او ازدواج کند اما شاه دختری از خودش را به او نداد زیرا نگران بود که مبادا به او به جای موقعیت همسر موقعیت بانوی همدم داده شود یعنی اگر شاه مصر حالا آن دوره که آموسیس بود وقتی که کمبوجیه درخواست کرد که به هر حال این مدل زنان میخواهد داشته باشد دختر خودش را نفرستاد چرا چون می گوید اگر به عنوان همسر با او برخورد می شد باز خوب بود ولی وقتی به عنوان همدم باشد مرتبه پایین‌تری پیدا می کند یعنی چی این یعنی که طبقه‌هایی که این نوع روابط و زنان را با آن ها داشتند با هم متفاوت است اینکه می گوید اگر همسر نبود همدم بود باعث ناراحتی و نگرانی آموسیس می شد یعنی ببینید دیگر وضعیت این همه چند صد زن در دوره شاه با چه وضعیتی بود تصویر دیگری داریم که جایگاه این ها باز هم فرق داشته است اما یکی یکی بخوانم برایتان اما ملاک این همدمان چی بود متناسب با چی این همدمان را می‌گرفتند متناسب با زیبایی آن ها به عنوان غنیمت هم عموماً این همدمان را می‌گرفتند تیتروار خدمتتان عرض کنم آیا همین همدمان از وضعیت همدم بودنشان برای شاه راضی بودند آقا دربار شاه جایگاه زنان بخش همدمان خود همدم از آن جایگاهی که داشته راضی بوده است یا نبوده است صفحه شماره دویست و سی همین کتاب لونین جونز خصومت ورزی میان همسران و همدمان اغلب در تورات عبری درج شده است.

که با متونی از فرهنگ‌ های درباری مشابه درباره مشابه همخوانی دارد و احتمالاً همین گونه تنش‌ ها در دربار یعنی بین همسران و هم‌دمان و احتمالاً همین ‌گونه تنش‌ها در درباره هخامنشی وجود داشته است باری این مدلی که در مثلا حماسه ژاپنی و افسانه های به هر حال ژاپنی آمده بوده است باری اکثر همدمان می‌ بایست عمر خود را در کنار در گمنامی و بی‌هویتی در درباری انباشته از زنان رقیب به سر آورده باشند همدمی الزاماً وضعیت زندگی رضایت بخشی نبود زنی که در دوره هخامنشیان بوده است در دربار بوده است همدم شاه بوده است دم پر شاه بوده است دم‌خور دم پر کنار شاه بوده است به هر حال او رضایت نداشته است دو هزار و پانصد سال بعد یک نفر دیگر می آید می گوید نخیر وضعیت زن آنجا خوب بوده است این ها باید رضایت خود امیر بودن حاضر بودند جای همین ها باشند جای همسران شاه باشند در آن وضعیتی که دارند می گویند با همه آن شرایط ‌ها در نظر گرفتن همه آن شرایط مطلب دیگری را من می‌خواهم به آن اشاره کنم در مورد همدمان ببینید چقدر وضعیت بد بوده است واقعاً چه موقعیت افتضاحی را این ها داشتند.

 باز از کتاب لوید لونین جونز شاه و دربار در ایران باستان ترجمه فریدون مجلسی صفحه شماره دویست و بیست و نه همدمی الزاما نهادی خفته و بی تحرک نبود و همدمان می‌توانستند به موقعیت‌های بالا دست یابند اصلاً همین که می گوید می‌توانستند به موقعیت بالاتر دست پیدا کنند انگیزه همدم این بوده است یعنی از موقعیت خودشان راضی نبودند و حتی مادر شاه شوند در موقعیت سامانه حرم فرزند یک همدم از مدارج خود یا مادرش فراتر می‌ رفت زیرا کودک از پدرش کسب اعتبار و خون سلطنتی یک راه می گذاشت ما در نظر بگیریم برای اینکه همدمی که در آن دوره بوده است.

 پیشرفت داشته باشد چی بود آیا با سواد باشد آیا پرهیزگار باشد آیا چه صفات اخلاقی صفات خوب هنرمند باشد ارتقا پیدا می کند نه چی باید می‌شد شانس می‌آورد در نوبت شاه قرار می‌گرفت باردار می‌شد رفت به خاطر آن خونی که منتقل شده است به فرزندش یک ارتقا جایگاهی آنجا پیدا می‌کرد حالا به می شد نمی شد همان فرزند چه بلایی می‌خواست سرش بیاید در چه وضعیتی چند هزارم درصد احتمال داشت یک چنین وضعیتی برایشان پیش بیاید هم دقیقا قرعه مرگ بوده است دیگر با این مدل بخواهد آنجا ارتقا پیدا کند بیاید بالا باز برایتان سند نشان بدهم مخالفین نمی آیند باز ما سند نشان بدهیم این عبارتی که در مورد آمسیس آوردند بروسیوس هم است هرودوت آورده است نقل کرده است خود هرودوت هم دارد دیگر اگر خواستید مراجعه بفرمایید قضیه آماسیس را که ترسید نکند کمبوجیه پسر کوروش بخواهد دخترش را به همدمی بگیرد تاریخ این را ببینیم حالا تاریخ هرودوت جلد اول ترجمه مرتضی ثاقب فرد باستان پژوه صفحه شماره پادشاهی کمبوجیه را که آورده است در این بخش و صفحه شماره سیصد و پنجاه عدد یک را دارد پارت یک اینجا هم پارت دو مشخص است خواستید بروید آنجا مطالعه کنید الان نمیخواهم وقت بگذارم برای اینکه آن داستان را بخونم به هر حال مطلب و موضوع از آن واضح است و شفاف است که اتاق فرمان هم اگر که به چه شکل بود یک مرور جمع ‌بندی کنم خیلی فرصت هم نداریم بگویم من اتاق فرمان یک مشورت می‌خواهید بحث کارگران را مطرح کنم که کلاً بحث زنان را این جلسه ببندیم تا اینجا یک جمع بندی ماراتون شد برنامه امشبمان جلو رفتن بحث مادر شاه همسران شاه دختر دختران و خواهرانشان همدمان شاه و کارگران کنیزان خدمت بود یکی یکی داریم به شما می گوییم که این وضعیت در دربار چطوری بوده است وقتی دربار معلوم شود به طریق اولی بقیه جاها برویم سراغ کارگران یک مخالف تماس می‌گرفت قطعاً بیشتر می‌ توانست من کمتر سراغ چه کتابی می خواهم بروم سراغ کتاب هاید ماریکوخ کتاب از زبان داریوش چه کتابی است قبلا توضیح دادم در موردش ما خیلی از این کتابی که داریم اسم می آوریم قبلاً همشون مفصل توضیح دادیم به خاطر همین است که می‌رسم مدام هی تکرار نمی کنم دیگر صد و بیست و چهارمین قسمت برنامه است در مورد هر کدام از این ها توضیح دادیم در خلال برنامه چون ممکن است برخی ها یک جایی به بعد همراه شده است باشند با برنامه بعضی اوقات سوال باشد اما به صورت کلی کتاب الواح دوره هخامنشیان را آورده ترجمه کرده است.

 آقای هاید ماریکوخ و دکتر پرویز رجبی هم آمده است به زبان فارسی ترجمه‌ها و تحلیل هاید ماریکوخ را ترجمه کرده است مطلب را ببینید اینجا فصل ششم زن در شاهنشاهی ایران یک موقعیت زن حرفی که می ‌زند می گوید اگر اظهار نظر نویسندگان یونانی را باور کنیم مردان ایرانی بسیار حسود بودند و همواره زنانشان را پشت به هر حال در جای محافظت شده است نگهداری می‌کردند اما اینجا ما چون با کارگش کار داریم اینجا را مد نظرمان است در بررسی شرایط دستمزدها دیدیم که زن و مرد در کنار یکدیگر کار می‌کردند توان مرد برای کار کردند بالاتر است زنان است زنان باید طبیعتاً کمتر کار کنند می گذریم از این از حقوق برابر برخوردار بوده‌اند و گاه حتی کارهای سخت ‌تر را به عهده داشتند حقوقشان هم بر اساس ما صحبت کردیم و باز خواستید همان قضیه حقوق خیاط ‌ها صحبت می کنیم که برابری به این معنا نیست همانقدر که به زن ادامه اش هم ببینید مثلاً گروه‌های بزرگی از زنان کشاورز را می‌بینیم سنگسابان معمولا بیشترشان زن هستند زنان کشاورز سنگسابان بیشترشان زن هستند البته هنوز دقیقاً نمی‌توانیم بگوییم که کار این زنان واقعاً چه بوده است من اینجا در مورد اینجا دیگر می‌خواهم این را بگویم برسیم به کارگرانی که در خود دربار بودند.

 چه مدلی بودند آنجا دیگر خودتان صفحه شماره دویست و هفتاد شاید پس از حاضر شدن نگاره‌ها صیقل نهایی را زن‌ها انجام می‌دادند زیرا که برای این کار دست ‌های ظریف زن‌ ها کارایی بیشتری داشته است زن را گذاشتن سنگ تراشی یعنی واقعا همین الان یک حکومت بیاید زنا را بگذارد به عنوان سنگ تراش تزیینات حرم شاه بهرام چه چه می شود سنگ تراشی الان نه که ببرد در یک کارخانه جابجا و حمل و نقل این سنگ‌ها مشکلی مشکل زیادی نداشته باشد برایش از ابزارهای مختلف بخواهد استفاده کند آن زمان بخواهد سنگ بتراشد بعد حالا احتمالاً ظریف کاری شده است بابا ظریف کاری آن سنگ‌هایی که الان ما داریم می ‌بینیم کار ساده‌ای بوده است نه تا اینجا هم توضیح تا اینجا قبول می کنیم تا همینجا قبول می کنیم در سال هزار و هفتصد میلادی در میان بردگانی که نماینده امپراتوری اتریش در استانبول خریداری و آزاد کرد زن سنگ تراشی بود از بغداد به این ترتیب می‌بینید که قرن‌ها بعد هم هنوز به زن‌هایی برمی‌خوریم که با سنگ سروکار داشتند مسلم است که این کار برای زن‌ها باید دشوار بوده باشد بیگاری کشیدن از زن بوده است دشوار بوده باشد زنان خدمت می‌خواهیم ببینیم زنان چه مدلی این ها زنان آزاد هستند در نظر نگیریم اصلاً بگوییم همان زنان است دربار چیکار می‌کردند سنگ تراشی می‌کردند.

 این یک مدل کار انقدر هم دیگر این نهادینه شده بوده است دیگر برای این نبوده است بگویید یک برهه زمانه حالا مثلاً مثلاً داریوش آمده است گفته من می‌خواهم این تخت جمشید را اصلاح کنم زن و مرد کمک کنید نه نهادینه شده بوده است و باقی مانده بوده است در سراسر این منطقه امپراتوری که حکومت هم رفته است هنوز آن ها آنجا نکته جالب جیره‌ ها را ببینیم در کتاب همین هاید ماریکوخ از زبان داریوش ترجمه پرویز رجبی صفحه شماره شصت و دو تمام جیره ویژه می‌گرفتند که میزان آن به جنسیت کودک بستگی داشت یعنی چی یعنی یک مادری که باردارد پولی که دارد می‌گیرد به جنسیت بچه‌اش بستگی دارد چرا برای نوزاد پسر ماهانه یک کوزه ده لیتری شراب یا آبجو در نظر می‌گرفتند برا دختر چی در نظر می‌گرفتند نصف این مقدار چرا نوزاد دختر یعنی نوزاد دختر و پسر به خودش و مادرش مثلا کمتر می شود رسید کمتر غذا می خورد جنسیت زن و مرد را تفاوت براسش قائل بودند و این مقدار بسیار مقدار کمی ها من ارجاعتان بدهم یک بار آمدن این مقادیر شراب و به هر حال این هایی که گندمی که داده می‌ شده است را آمدند مقایسه کردند که کسانی که در خود دربار بودند برای خودشان چقدر بر می‌داشتند بیچاره‌ها چقدر می‌ دادند.

 یک نکته آیا این به معنای مرخصی زایمان بوده است نه به معنای مرخص زایمان نبوده است مرخصی وقتی دارید مرخصی از رخصت می آید دیگر یعنی فرصتی بدهید که این کار نکند اما حقوقش را دریافت کند نه اینطوری نبوده است کسی که باردار می ‌شده است چون بعضی ها می گویند آقا مرخصی زایمان درد و هخامنشیان بوده است آدرس گفته است کجایش گفته است این نیست این ها در زمان بارداری کار می‌کردند حقوق کمتری می‌گرفتند چرا چون کمتر می‌توانستند خروجی داشته باشند یعنی واقعاً تصور کنید زن باردار به عنوان سنگ تراش بخواهید بیاورید در دربار یا در محیط درباره چون سنگ تراشی عموماً مرتبط با چنین جغرافیایی می شد و بعد این تراش سنگ بر گردنش باشد فقط حقوق کمتر هم به آن بدی بچه اش دختر شد همان هم نصف بخواهید به آن بدی خیلی خجالت دارد بعضی ها بخواهند اسم این را بزنند عدالت اینکه حقوق می ‌گرفتند ولو خیلی کم خیلی کم حقوق می ‌گرفتند این خودش خوب است ولی وقتی که وارد جزئیاتش می شویم می ‌بینیم که کار خیلی فراتر و سخت‌تر حالا اگر خواستید در این کتاب دیگر وقت برنامه دیگر صفحه شماره شصت و پنجم بحث مرخصی زایمان را می ‌توانید بروید ببینید شما اینجا مفصل آمدم توضیح دادم تک در دوم هم که گفتیم به شما چی بوده است و این ها را توضیح دادم وقتی که شما می بینید وضعیت همدمان آن مدلی می شود که با کارگران بودن ممنون هستم اتاق فرمان.

 که بالاتر از همدمان که بالاتر از این کارگران بودند بالاتر از این کنیزان بودند وقتی می‌بینید وضعیت اینطوری می شود وضعیتشان آنطوری بوده است دیگر وضعیت این ها معلوم است آنچه که از آن ها داریم در همین حد است منتها اگر بگویید این افراد افراد آزاد بودند یعنی در دربار نبودند مثلاً برای دربار هم کار نمی‌کردند اگر بگویید که این ها آزاد بودند پس دربار اصلاً به آن ها پولی پرداخت نمی‌کرده است جیره به آن ها اصطلاحاً پرداخت نمی‌کرده است و درآمدی نداشتند اما اگر بگوییم داخل دربار بودند این زن ها هم باید در دربار کار می‌کردند و همچنین استفاده از آن ها می‌شده است کنیز بودند منتها نه در قالب آن کنیزی که مثلاً کنیزی که در ذهنتان بیاید قاعده داشته باشد قواعد داشته باشد و این ها را داشته باشد در یک مسیر دیگری که حالا نمونه‌ اش را آمدیم به شما گفتیم یک آدرس هم بدهم به شما از این کتاب صفحه شماره دویست و هفتاد بروید آنجا را ببینید حالا دیگر نشان دادن دیگر تصویر بنده را پیشینه بیشتر زنان لوح های تخت جمشید دوخت و دوز و خیاطی بوده است این باب تا اینجاش باز خوب است حالا خیاطی بوده است کارشان بیشترشان یک تعدادشان هم که بحث کار کردند با سنگ بوده است.

 همان چه وضعیتی را داشتند دیگر اتاق فرمان چون نشان داد مجبور هستم دیگر با اسکن پیش بروم دیگر چیکار کنیم آقای کیایی عزیز و صفحه شماره دویست و چهل و چهار زن‌هایی که در کارگاه‌های خیاطی شاهی این دیگر می شود خدمتکاران خود درباری محسوب حداقل مرتبط با دربار زن‌هایی که در کارگاه‌های خیاطی شاهی در خزانه‌ها کار می‌کردند حقوق خود را بر اساس نوع لباسی که دوختن دریافت می‌کردند لباس‌های ساده لباس‌های ظریف و لباس‌های بسیار ظریف که مدل‌های مختلفش بوده است در میان افرادی که بالاترین حقوق را دریافت می‌کردند به چند مرد خیاط بر می‌خورند بالاترین حقوق مال کی بوده است مردها بوده است تعداد مردها به مراتب کمتر از زن‌ها است ظاهراً کار این گروه دوخت لباس شاه و لباس‌هایی که شاه خلعت می‌داده بوده است.

سطح حقوق این خیاطان برابر با حقوق بانوان سازنده اشیای هنری است ماهانه چهل لیتر جو و ده لیتر شراب این می گذارند دو برابر حداقل جیره زن‌ها است که تازه جیره شرابشان هم منظم نبوده است چی شد اکثر زن‌ها که در دربار هستند ایشان برآورده است ایشان این است که خیاط بودند احتمالاً بر اساس تعداد الوایی که در می رفتند تاپ و بالای آن حقوق‌ها و دریافتی‌ها را نگاه کردند اسامی اسامی کیه مردها در آن بیشتر است چطوری حقوق این زن‌ها و مردها را می ‌دادند که هر دو خیاط بودند بدون در نظر گرفتن اینکه جیره شراب زن‌ها منظم نبوده است نصفشان چرا نصف حقوق می‌دادند حقوق خیاط‌ها چی ببخشید در ادامه حقوق خیاط‌ها صفحه شماره شصت و چهار این را ملاحظه بفرمایید که اینجا تصریح می کند می گوید راجع به تفاوت حقوق بانوان باید امکان دیگری را نیز در نظر گرفت آشپزی رختشویی خانه‌داری و شاید هم رسیدگی به باغچه کوچک خانواده احتمالاً زنان را از کار تمام وقت باز می‌داشته است و در چنین حالتی طبیعی ا‌ست که حقوقی برابر مردها نداشته باشند عجب همین هاید ماریکوخ حقوق زن و مردها را با هم برابر بوده است حالا رسید به اینجا که ثابت شد بر اساس لوح‌هایی که برخی از این ها دارند حقوق و دستمزد را برآورد می کنند به این نتیجه رسید که دیگر زن و مرد حقوق با هم برابر نبوده است می گوید نه بالاخره حقوق بانوان احتمالاً چون آشپزی می‌کردند چون رختشویی می‌کردند چون خانه‌داری می‌کردند چون باغبانی می‌کردند به خاطر این تمام وقت نمی‌رسیدند کار کنند به خاطر همین طبیعی بوده است که حقوق مردها در فهرستی ده زن که لباس بسیار ظریف و شش زن که پالتوی بسیار ظریف می‌دوزند هر کدام ماهانه چهل جو و سه چی و سه مرد درست برای همین کار چهل و پنج لیتر جو دریافت کردند ده زن چهل لیتر و سه تا زن سه تا مرد دقیقاً برای این کار چهل و پنج لیتر جو.

 یعنی حقوق سه مرد بالاتر بوده است از مجموع حقوق ده زن که کارشان با هم برابر بوده است دقیقا برابر بوده است توجیه نمی‌تواند کند حالا شاید به کارهای دیگر می ‌رسیدند زن‌ها و این حالا درگیری‌های دیگر را داشتند اینجا اگر چند کلمه در این الوایی که تعداد قابل توجهی عدد و رقم پیدا شده است و دست بوده است چند کلمه پیدا می‌کردند که بر اساس متوجه شوند زن‌ها کمتر از مردها کار می‌کردند مطمئن باشید تیتر این بخش از کتاب زن در دربار به عنوان خدمتکار بعدی و این کنیز بودن را کنار می گذاریم به عنوان خدمتکار در کنار مردهای خدمتکار دیگر هم قرار نمی‌گیرد نه اینکه بیایم بگوییم خدمتکاری کلاً یک بخشی بوده است در دربار هخامنشی جایگاه پایین بوده است این را نمی‌خواهیم بگوییم فقط جایگاه پایین بوده است در دربار ولی در همان جایگاه پایینی که خدمتکار ها داشتند زن باز آنجا مرتبه پایین تر بوده است ممکن است این گفته شود که حالا کم بوده است تا کجا رسید کم بوده است ولی بس بوده است برای خانم دیگر این لابد برایش کفایت می‌کرده است.

 برویم سراغ دوباره ادامه این مطلب هاید ماریکوخ از زبان داریوش ترجمه پرویز رجبی دو دقیقه فرصت داریم صفحه شماره شصت و یک به طور منظم شاید هر دو ماه یکبار پاداش داده می‌شد که اغلب یک لیتر جو نیم لیتر شراب یا آبجو بود از آبمیوه از آبمیوه گیران و بانوان خیاط خبر داریم که هر سی نفر ماهانه دو دقیقه وقت دارند یک دقیقه شما دقت کنید چی دارد می گوید و چقدر فاجعه بوده است بانوان خیاط هر سی نفر ماهانه یک بز یا گوسفند می‌گرفتند سی خانم در یک ماه یک عدد برج یک گوسفند یعنی شما سیر ماهیانه کنید تعداد روزهای ما کنید بعد بگویید روزی چقدر از گوشت گوسفند که نمی‌توانستم بدهم از استخون هایش را این ها می دهند لابد که کارگران هم‌سنگ دیگر نیست چنین دریافتی داشتند هرچند که این مقدار پاداش کفاف یک شکم سیر را نیز نمی‌داده است نه اینکه پاداش یک شکم سیر را فقط یک شکم سیر روده‌ها نه همین قدر پاداش کفاف یک شکم سیر را نیز نمی‌داده است شما را به خدا آدرس بدهید از این کتاب آنجا نمی دانم حقوق زنان آمده چه است و چه است اولاً که آدرس ندهید به نظر من راحت‌تر و سر سنگین ‌تر هستید چون منابعی که در مورد حقوق زنان در دوره هخامنشیان همین ها است که ما آمدیم.

 خیلی بدهد دیدید این ها را سی زن یک بز یا یک گوسفند در یک ماه یعنی فکر کنم فقط دیگر باید پشم گوسفند است را تقسیم می‌کردند بینشان یک چیزی برایشان بماند نخی لااقل مثلا چه حقوقی بوده است این واقعا وضعیت وضعیت اسفباری بوده است واقعا وضعیت تماس نگرفت الان هم تماس بگیرد عملاً دیگر با فورگت بی فایده است ولی هر چند همین الانش هم ممنون هستم از همراهیتان ما دیگر امشب خدا را شکر به لطف نیامدن مخالفین توانستیم کاری انجام بدهیم که هم مادر شاه را که گفتیم همسران شاه را که گفته بودیم دختران و خواهران شاه را گفتیم همدمان را گفتیم این وضعیت خدمت شما گفتیم این است وضعیت زنان در زمان شاهن شاهان هخامنشی در دربار دربار خود دربار که آن هایی که خدمتکارانی که برادر داشتن خوب است بدهد اگر فکر می کنید نکته‌ای بوده است مسئله‌ای بوده است سندی بوده است که خلاف این ها است و ما نگفتیم باید می‌گفتیم ندیدیم یا نخواستیم بگوییم یا هر چیز دیگری لطفاً در قسمت دیگر قسمت بعدی صد و بیست و ششم برنامه از شما التماس دعا دارم از همه شما خوبان یک ساعت و نیم فکر کنم یا علی مدد خدانگهدار.